เกาะติดสถานการณ์ฟุกุชิมะ: ถอดรหัสการจัดการน้ำบำบัดด้วยวิทยาศาสตร์และมาตรฐานสากล โดย สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.)

                     ประเด็นนี้ได้รับความสนใจจากทั่วโลก รวมถึง สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสีของประเทศไทย ที่ติดตามสถานการณ์นี้อย่างใกล้ชิด เพื่อถอดบทเรียนด้านการกำกับดูแลตามมาตรฐานสากล

                     วันนี้ ปส. จะพาทุกท่านไปทำความเข้าใจกระบวนการจัดการน้ำของฟุกุชิมะ ว่ากลไกทางวิทยาศาสตร์และการตรวจสอบโดยองค์กรระดับโลกอย่าง ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ทำงานอย่างไร เพื่อสร้างความมั่นใจต่อความปลอดภัยของมวลมนุษยชาติและสิ่งแวดล้อม

                      รู้จัก “ALPS” เทคโนโลยีการกรองรังสี และความท้าทายของ “ทริเทียม” หัวใจสำคัญของการจัดการน้ำในครั้งนี้คือระบบที่เรียกว่า ALPS (Advanced Liquid Processing System) ซึ่งเป็นเทคโนโลยีบำบัดน้ำขั้นสูงที่สามารถดักจับและลดความเข้มข้นของสารกัมมันตรังสีส่วนใหญ่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

                     อย่างไรก็ตาม ข้อจำกัดทางวิทยาศาสตร์คือ ระบบ ALPS ไม่สามารถแยก ทริเทียม (Tritium หรือ H-3) ซึ่งเป็นไอโซโทปของไฮโดรเจนออกจากน้ำได้ ดังนั้น ก่อนที่จะมีการปล่อยน้ำลงสู่ทะเล ญี่ปุ่นจึงต้องใช้กระบวนการ “เจือจางด้วยน้ำทะเล” อย่างมหาศาล เพื่อกดระดับความเข้มข้นของทริเทียมให้ต่ำลงจนอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยสากลที่กำหนดไว้ โดยต้องผ่านการตรวจวัดและประเมินอย่างรัดกุมในน้ำทุกๆ ชุด

                     บทบาทของ IAEA: ผู้พิทักษ์ความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ระดับโลก

                     เพื่อความโปร่งใสและสร้างความเชื่อมั่น ญี่ปุ่นไม่ได้ดำเนินการเรื่องนี้เพียงลำพัง แต่ได้ประสานงานกับทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ซึ่งเข้ามามีบทบาทตรวจสอบอย่างเข้มข้นตั้งแต่ปี 2021 (ก่อนที่จะเริ่มการปล่อยน้ำจริงในเดือนสิงหาคม 2023) โดยมีกลไกการตรวจสอบ 3 มิติ ได้แก่:

                      1. การประเมินแผนและผลกระทบอย่างรอบด้าน (Safety Review): คณะผู้เชี่ยวชาญระดับนานาชาติของ IAEA ได้ทำการประเมินแผนการปล่อยน้ำอย่างละเอียด ทั้งขั้นตอนทางเทคนิค ผลกระทบทางรังสีต่อประชาชน ระบบนิเวศทางทะเล และความสอดคล้องกับมาตรฐานความปลอดภัยสูงสุด

                      2. การเฝ้าระวังแบบเกาะติด (Continuous Monitoring): แม้จะเริ่มปล่อยน้ำไปแล้ว แต่ภารกิจของ IAEA ยังไม่จบ พวกเขายังคงติดตามข้อมูล ประเมินผล และตรวจวัดระดับรังสีในสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่องแบบเรียลไทม์

                      3. การดึงนานาชาติร่วมพิสูจน์ (International Participation): เพื่อความโปร่งใสสูงสุด IAEA ได้ยกระดับการตรวจสอบ โดยเชิญนักวิทยาศาสตร์และผู้เชี่ยวชาญจากห้องปฏิบัติการชั้นนำของ จีน เกาหลีใต้ รัสเซีย และสวิตเซอร์แลนด์ มาร่วมลงพื้นที่กับเจ้าหน้าที่ IAEA

                      อัปเดตล่าสุด! เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2026 ที่ผ่านมา ได้มีการใช้มาตรการเพิ่มเติมนี้ โดยทีมผู้เชี่ยวชาญนานาชาติได้ร่วมกันลงพื้นที่เก็บ                        ตัวอย่างน้ำที่ผ่านระบบ ALPS และเจือจางแล้ว เพื่อนำกลับไปวิเคราะห์เปรียบเทียบผลในห้องปฏิบัติการของแต่ละประเทศ ซึ่งถือเป็นการยืนยันความถูกต้องของข้อมูล (Cross-check) ด้วยวิทยาศาสตร์อย่างแท้จริง

                      บทสรุปมุมมองจาก ปส.:

                      วิทยาศาสตร์คือหลักประกันความปลอดภัย กรณีการจัดการน้ำของฟุกุชิมะ เป็นกรณีศึกษาที่ทรงคุณค่าสำหรับวงการนิวเคลียร์ทั่วโลก แสดงให้เห็นว่าการกำจัดสารกัมมันตรังสีไม่ใช่แค่การบำบัดแล้วจบไป แต่ต้องอาศัยกลไกการเฝ้าระวัง การตรวจวัดทางห้องปฏิบัติการ และความร่วมมือระดับนานาชาติอย่างไม่ลดละ แม้หน่วยงานกำกับดูแลของญี่ปุ่นจะเป็นผู้รับผิดชอบหลักตามกฎหมายภายในประเทศ แต่การมี IAEA เข้ามาช่วยประเมินตามมาตรฐานสากล คือกุญแจสำคัญที่สร้างความโปร่งใส

                       สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) จะยังคงนำบทเรียนและมาตรฐานสากลเหล่านี้ มาประยุกต์ใช้เพื่อยกระดับการกำกับดูแลความปลอดภัยทางรังสีในประเทศไทยต่อไป เพื่อให้ประชาชนคนไทยมั่นใจได้สูงสุด

บทความนี้เขียนโดย…

นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

ขอบคุณข้อมูลจาก Nuclear Engineering, Chulalongkorn University…

อ้างอิงข้อมูลจาก: IAEA — IAEA-led team samples ALPS-treated water at Fukushima Daiichi Nuclear Power Station under additional measures, 7 October 2026

บทความนี้เผยแพร่บน Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ https://www.facebook.com/share/1EzbJ5avYg/?mibextid=wwXIfr