“SMR Fleet Deployment: จากแนวคิดระดับสากล สู่ยุทธศาสตร์การกำกับดูแลเพื่อความปลอดภัยและความคุ้มค่าของไทย”

                    การพัฒนาโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก หรือ SMR (Small Modular Reactor) กลายเป็นหนึ่งในทางเลือกสำคัญที่หลายประเทศรวมถึงประเทศไทยให้ความสนใจ ในฐานะพลังงานสะอาดคาร์บอนต่ำที่ช่วยเสริมสร้างความมั่นคงทางพลังงาน

                    อย่างไรก็ตาม ความท้าทายสำคัญของการนำ SMR มาใช้งานจริง ไม่ได้หยุดอยู่เพียงแค่การเลือกเทคโนโลยีที่เหมาะสม แต่คือ “ทำอย่างไรให้โครงการมีความปลอดภัยสูงสุดในระดับสากล ควบคู่กับความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ในระยะยาว”

                     รายงาน From Demonstrations to a Fleet: A Quantitative Case for Coordinated SMR Deployment in the European Union (จัดทำโดย Politecnico di Milano ร่วมกับ Clean Air Task Force: CATF, ตุลาคม 2026) ชี้ให้เห็นว่า การพัฒนา SMR ในรูปแบบ Fleet Deployment หรือการสร้างหลายหน่วยอย่างต่อเนื่องภายใต้แผนงานร่วมกัน สามารถลดต้นทุนพลังงานต่อหน่วย (LCOE) และเพิ่มประสิทธิภาพได้อย่างมีนัยสำคัญ

                     เมื่อมองผ่านบทบาทหน้าที่ของ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลการใช้พลังงานนิวเคลียร์และรังสีของประเทศไทย แนวคิด Fleet Deployment ไม่เพียงแต่เป็นเรื่องของเศรษฐศาสตร์การลงทุน

                      แต่ยังเป็น โอกาสสำคัญในการพัฒนากรอบการกำกับดูแลความปลอดภัย (Regulatory Framework) ให้มีประสิทธิภาพ ทันสมัย และเป็นสากล
1. Economies of Multiples: กลไกการลดต้นทุนที่เชื่อมโยงกับการกำกับดูแล

                      โรงไฟฟ้า SMR หน่วยแรก (First-of-a-Kind: FOAK) มักมีต้นทุนสูงเนื่องจากการเตรียมแบบ การทดสอบระบบ และกระบวนการขอใบอนุญาตที่ต้องเริ่มต้นจากศูนย์ แต่เมื่อมีการพัฒนาหน่วยถัดไป (Nth-of-a-Kind: NOAK) โดยใช้แบบมาตรฐานเดียวกัน จะเกิดการประหยัดจากขนาดและประสบการณ์ (Economies of Multiples)

                      • ลดการทำงานซ้ำซ้อน: ผู้ผลิตและรับเหมาก่อสร้างสามารถนำบทเรียนจากโครงการแรกมาปรับปรุงประสิทธิภาพ

                      • การใช้โครงสร้างพื้นฐานร่วมกัน: หากก่อสร้างในพื้นที่เดียวกัน การใช้สายส่ง ระบบความปลอดภัยพื้นฐาน และสิ่งอำนวยความสะดวกสนับสนุนร่วมกัน จะช่วยลดทั้งต้นทุนและผลกระทบทางสิ่งแวดล้อม

                      • มิติการกำกับดูแลโดย ปส.: การใช้ แบบเตาปฏิกรณ์มาตรฐาน (Standardized Design) ช่วยให้ ปส. สามารถพัฒนากระบวนการประเมินความปลอดภัย (Safety Assessment) ที่เป็นมาตรฐานเดียว ลดระยะเวลาการพิจารณาอนุญาตในหน่วยถัด ๆ ไป โดยยังคงยึดมั่นในมาตรฐานความปลอดภัยสูงสุด

2. ตัวเลขสะท้อนความคุ้มค่า: บทเรียนเชิงแบบจำลอง

                      รายงานของ Politecnico di Milano และ CATF แสดงตัวเลขจากการจำลองสถานการณ์ในบริบทสหภาพยุโรป ดังนี้:

                      • การขยายกำลังผลิตในพื้นที่เดียว: การเพิ่มกำลังผลิตจาก 400 MWe เป็น 800 MWe สามารถลด LCOE ได้ประมาณ 2–8 ยูโร/MWh และหากขยายเป็น 1,600 MWe จะลดลงได้ถึง 6–12 ยูโร/MWh เมื่อเทียบกับขนาด 400 MWe

                      • โครงการเดี่ยว VS โครงสร้าง Fleet (6.4 GWe):

                      • โครงการเดี่ยว (400 MWe): LCOE อยู่ที่ประมาณ 83–133 ยูโร/MWh

                      • โครงการแบบ Fleet (6.4 GWe): LCOE ลดลงเหลือประมาณ 74–118 ยูโร/MWh (และอาจลดลงเหลือ 63–101 ยูโร/MWh หากได้รับเงื่อนไขเงินทุนที่ผ่อนปรน)

                      ข้อสังเกตสำหรับประเทศไทย: ตัวเลขกำลังผลิต 5–8 GWe หรือ 6.4 GWe เป็นเพียงแบบจำลองบริบทของยุโรป ไม่ใช่เป้าหมายบังคับของไทย

                       แต่บทเรียนสำคัญคือ ประเทศไทยต้องศึกษาและกำหนด “ขนาด Fleet ที่เหมาะสม” กับความต้องการไฟฟ้าและข้อจำกัดของประเทศเอง

3. หัวใจของ Fleet Deployment: การวางระบบนิเวศอย่างเป็นระบบ

                       การสร้าง SMR แบบ Fleet ไม่ใช่เพียงการเพิ่มจำนวนโรงไฟฟ้า แต่คือการวางแผนเชิงระบบที่ ปส. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องขับเคลื่อนร่วมกัน:

                       1. Standardized Design (แบบมาตรฐาน): ลดภาระการออกแบบใหม่ และช่วยให้กระบวนการอนุมัติ/อนุญาตด้านความปลอดภัยมีมาตรฐานชัดเจน

                       2. Coordinated Supply Chain (ห่วงโซ่อุปทาน): วางแผนจัดซื้ออุปกรณ์ล่วงหน้า ช่วยให้ผู้ผลิตมั่นใจในการลงทุน และเปิดโอกาสให้ภาคอุตสาหกรรมไทยเข้ามามีส่วนร่วม

                       3. Human Resource Development (การพัฒนาบุคลากร): วางแผนกำลังคนระยะยาว ทั้งฝั่งผู้ดำเนินงาน (Operator) และฝั่งผู้กำกับดูแล (Regulator) ให้มีทักษะพร้อมรับมือเทคโนโลยีใหม่

                       4. Financial & Risk Management (การบริหารความเสี่ยงและเงินทุน): แผนระยะยาวที่ชัดเจนช่วยลดความเสี่ยงด้านเงินทุนและระยะเวลาการก่อสร้าง
4. บทบาทของสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ในการเตรียมความพร้อมของประเทศไทย

                        หากประเทศไทยพิจารณาบรรจุ SMR เข้าเป็นส่วนหนึ่งของแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP) เพื่อมุ่งสู่พลังงานคาร์บอนต่ำ การประยุกต์ใช้แนวคิด Fleet Deployment จะสร้างประโยชน์และภารกิจสำคัญแก่ ปส. ในฐานะ Regulators ดังนี้:

                        1. การยกระดับกรอบการกำกับดูแลและใบอนุญาต (Regulatory Readiness)

                        ปส. ต้องเตรียมความพร้อมด้านกฎหมาย กฎระเบียบ และข้อกำหนดทางเทคนิคให้รองรับเทคโนโลยี SMR ซึ่งแตกต่างจากเตาปฏิกรณ์ขนาดใหญ่

                        การพัฒนาแบบ Fleet จะช่วยให้ ปส. สามารถกำหนดเกณฑ์การประเมินความปลอดภัยของแบบอ้างอิง (Generic Design Assessment) ซึ่งจะช่วยลดระยะเวลาและเพิ่มความคุ้มค่าในการกำกับดูแลโครงการต่อ ๆ ไป

                        2. การกำกับดูแลการสร้างห่วงโซ่อุปทานในประเทศ (Domestic Supply Chain & Quality Assurance)

                        การมีแผน Fleet Deployment ที่ชัดเจนจะส่งสัญญาณให้ภาคอุตสาหกรรมไทยเตรียมความพร้อม ปส. จะมีบทบาทสำคัญในการวางเกณฑ์การรับรองคุณภาพ (Quality Assurance) และมาตรฐานความปลอดภัยรังสี เพื่อสนับสนุนให้ผู้ประกอบการไทยสามารถผลิตชิ้นส่วนหรือให้บริการวิศวกรรมที่สอดคล้องกับมาตรฐานนิวเคลียร์สากล

                         3. การพัฒนาบุคลากรด้านการกำกับดูแลนิวเคลียร์ (Capacity Building)

                         การวางแผนแบบ Fleet ช่วยให้ ปส. สามารถคาดการณ์ความต้องการเจ้าหน้าที่ตรวจสอบ (Inspectors) และผู้เชี่ยวชาญด้านการประเมินความปลอดภัยล่วงหน้า ทำให้สามารถจัดทำหลักสูตรอบรม ร่วมมือกับองค์กรสากลอย่าง IAEA และสร้างความต่อเนื่องขององค์ความรู้ในองค์กรอย่างยั่งยืน

                         4. การสร้างความเชื่อมั่นและการคุ้มครองประชาชน (Public Trust & Safety)

                         ภารกิจหลักของ ปส. คือการคุ้มครองประชาชนและสิ่งแวดล้อมให้ปลอดภัยจากอันตรายทางรังสีและนิวเคลียร์ การวางแผน Fleet ที่มีโครงสร้างชัดเจน จะช่วยให้ ปส. สามารถจัดทำแผนเตรียมพร้อมและตอบสนองภาวะฉุกเฉินทางรังสี (Emergency Preparedness and Response) ในระดับพื้นที่และระดับชาติได้อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมทั้งสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนอย่างเปิดเผยและโปร่งใส

                         5. บทสรุป: ก้าวต่อไปของการวางแผน SMR ในประเทศไทย

                        ความสำเร็จของการนำ SMR มาใช้ในประเทศไทย ไม่ได้วัดเพียงแค่การสร้างโรงไฟฟ้าเครื่องแรกให้สำเร็จ แต่ขึ้นอยู่กับ ความสามารถในการวางโครงสร้างระบบนิเวศนิวเคลียร์ระยะยาว

                         แนวคิด Fleet Deployment สอนให้เรามองก้าวข้ามการพัฒนาโครงการเดี่ยว (Stand-alone Project) ไปสู่การวางแผนเชิงยุทธศาสตร์ที่ประสานกันทุกภาคส่วน โดย สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) พร้อมปฏิบัติหน้าที่กำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสี วางรากฐานกฎระเบียบที่ทันสมัย เพื่อให้มั่นใจว่าการพัฒนาพลังงานนิวเคลียร์ของประเทศไทยจะเป็นไปอย่าง “ปลอดภัย คุ้มค่า และยั่งยืน”

บทความนี้เขียนโดย…

นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

ขอบคุณข้อมูลจาก Nuclear Engineering, Chulalongkorn University…

อ้างอิง: Politecnico di Milano, with support from Clean Air Task Force (CATF). (October 2026). From Demonstrations to a Fleet: A Quantitative Case for Coordinated SMR Deployment in the European Union.

บทความนี้เผยแพร่บน Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ https://www.facebook.com/share/p/1K2zbb9oqv/?mibextid=wwXIfr