มุ่งสู่อนาคตพลังงานสะอาด: เจาะลึกเทคโนโลยี SMR ห่วงโซ่อุปทานโลก และทิศทางการกำกับดูแลเพื่อคนไทย
โดย นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)
ในยุคที่ทั่วโลกกำลังเร่งเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดเพื่อบรรลุเป้าหมาย Net Zero และเสริมสร้างความมั่นคงทางพลังงาน (Energy Security) เทคโนโลยีเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ (SMR) ได้กลายเป็นกุญแจสำคัญที่หลายประเทศกำลังเร่งพัฒนา สำหรับประเทศไทยที่กำลังศึกษาความเหมาะสมของ SMR ภายใต้แผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP) สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยระดับชาติ ขอทำหน้าที่ถอดบทเรียนความเคลื่อนไหวล่าสุดจากทั่วโลก เพื่อเตรียมความพร้อมของประเทศโดยยึดหลัก “ความปลอดภัยต้องมาก่อน” เสมอ
1. บทพิสูจน์ความปลอดภัยและก้าวใหม่ของเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ (สหรัฐอเมริกา)
เมื่อกล่าวถึงความปลอดภัย ข้อมูลเชิงประจักษ์คือสิ่งสำคัญที่สุด ในปีนี้ โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ Dresden Unit 2 ในรัฐอิลลินอยส์ สหรัฐอเมริกา ได้เฉลิมฉลองการเดินเครื่องเชิงพาณิชย์ครบ 55 ปี โดยยังคงผลิตไฟฟ้าสะอาดจ่ายให้กว่า 1.4 ล้านครัวเรือนได้อย่างปลอดภัย สิ่งนี้เป็นเครื่องพิสูจน์ว่า หากมีระบบการกำกับดูแลที่เข้มงวด โรงไฟฟ้านิวเคลียร์สามารถใช้งานได้อย่างปลอดภัยและยาวนาน
ขณะเดียวกัน บริษัท Westinghouse ได้ประกาศลงทุนกว่า 1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ สร้างโรงงานผลิตเชื้อเพลิงนิวเคลียร์แห่งใหม่ในรัฐเซาท์แคโรไลนา เพื่อผลิตเชื้อเพลิงยูเรเนียมเสริมสมรรถนะระดับสูง (LEU+) ที่ระดับ 5-8% ซึ่งจะช่วยให้เครื่องปฏิกรณ์เดินเครื่องได้นานขึ้นจาก 18 เดือนเป็น 24 เดือนต่อการเปลี่ยนเชื้อเพลิงหนึ่งครั้ง สิ่งนี้สะท้อนว่านอกจากตัวเตาปฏิกรณ์แล้ว “ความมั่นคงด้านห่วงโซ่เชื้อเพลิง” เป็นสิ่งที่ประเทศไทยต้องวางแผนการกำกับดูแลล่วงหน้า
2. โมเดลการเตรียมกำลังคนด้วย “โรงงานจำลอง” (สหรัฐอเมริกา)
บริษัทพลังงานนิวเคลียร์ Applied Atomics ได้ทุ่มงบ 8.2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ตั้งสำนักงานใหญ่และศูนย์ฝึกอบรมในเมืองนิวออร์ลีนส์ รัฐลุยเซียนา โดยมีเป้าหมายสร้างโรงไฟฟ้า SMR เชิงพาณิชย์ที่ใช้เทคโนโลยีซึ่งได้รับการพิสูจน์แล้ว (Proven Technology) สิ่งที่น่าสนใจคือ บริษัทเตรียมสร้าง “Plexiplant” หรือแบบจำลองโรงไฟฟ้าที่ทำงานด้วยไอน้ำและไฟฟ้า โดยไม่มีการใช้เชื้อเพลิงนิวเคลียร์ เพื่อใช้ฝึกอบรมวิศวกรและช่างเทคนิค นี่คือโมเดลการพัฒนาบุคลากรที่ปลอดภัยสูงสุด ซึ่งไทยสามารถนำมาปรับใช้เพื่อเร่งสร้างผู้เชี่ยวชาญกว่า 1,000 คนตามเป้าหมายของประเทศ
3. โอกาสทองของภาคอุตสาหกรรมในประเทศ (แคนาดา)
โครงการ SMR ไม่ใช่แค่เรื่องของพลังงาน แต่คือการกระตุ้นเศรษฐกิจ รัฐบาลออนแทรีโอ ประเทศแคนาดา ได้มอบสัญญาจัดหาอุปกรณ์สำหรับโครงการ Darlington SMR (เทคโนโลยี BWRX-300) ให้กับบริษัทท้องถิ่นถึง 14 สัญญา มูลค่ากว่า 110 ล้านดอลลาร์แคนาดา โดยกระจายรายได้ไปยังอุตสาหกรรมปั๊มน้ำ หม้อแปลงไฟฟ้า งานเหล็ก และคอนกรีตเฉพาะทาง ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่ไทยเองก็มีศักยภาพ หากเรายกระดับมาตรฐานผู้ประกอบการไทยให้เป็น Nuclear-Grade ได้
4. นิวเคลียร์เพื่ออุตสาหกรรมปิโตรเคมี (จีน) นิวเคลียร์ไม่ได้มีดีแค่ผลิตไฟฟ้า
ประเทศจีน (CNNC) ได้เริ่มก่อสร้างโครงการ Jiangsu Xuwei ซึ่งเป็นการนำเครื่องปฏิกรณ์แบบน้ำอัดความดัน (PWR) มาผสานกับเครื่องปฏิกรณ์อุณหภูมิสูง (HTGR) เพื่อผลิตทั้งไฟฟ้าและ “ไอน้ำ” ป้อนตรงเข้าสู่นิคมอุตสาหกรรมปิโตรเคมี โมเดลนี้ช่วยลดการใช้ถ่านหินได้มหาศาล และเป็นกรณีศึกษาที่น่าสนใจมากสำหรับพื้นที่อุตสาหกรรมของไทย (เช่น EEC) ที่ต้องการลดการปล่อยคาร์บอน
5. นโยบายความมั่นคงทางพลังงาน (เนเธอร์แลนด์ และ ภาคเอกชนไทย)
รัฐสภาเนเธอร์แลนด์ได้มีมติสนับสนุนการเร่งพัฒนา SMR เพื่อลดการพึ่งพาก๊าซธรรมชาติจากนอกทวีปยุโรป โดยตั้งเป้าหาพื้นที่ให้ได้ภายในปี 2027 ในขณะเดียวกัน ภาคเอกชนชั้นนำของไทยอย่าง เครือเจริญโภคภัณฑ์ (CP) ก็ได้สะท้อนมุมมองบนเวทีเศรษฐกิจระดับชาติว่า การเติบโตของ AI และ Data Center จำเป็นต้องพึ่งพาพลังงานมหาศาล และ SMR คือหนึ่งในทางเลือกพลังงานระยะยาวที่ตอบโจทย์ทั้งด้านต้นทุนและความสะอาด
ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อการเตรียมความพร้อมของประเทศไทย
ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัย สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ขอเสนอทิศทางนโยบาย 5 ประการ เพื่อให้ประเทศก้าวไปข้างหน้าอย่างมั่นคงและปลอดภัย ดังนี้:
1. พัฒนากรอบกฎหมายที่ยืดหยุ่นและครอบคลุมเทคโนโลยีใหม่ (Risk-Informed Regulation)
ปส. ดำเนินการเร่งยกระดับกฎหมายและระเบียบปฏิบัติให้ทันสมัย สามารถรองรับเทคโนโลยีที่หลากหลาย ทั้งเทคโนโลยีเครื่องปฏิกรณ์ระบายความร้อนด้วยก๊าซ (HTGR) สำหรับภาคอุตสาหกรรม และรองรับเชื้อเพลิงรูปแบบใหม่ (เช่น LEU+) โดยอ้างอิงมาตรฐานความปลอดภัยสูงสุดจาก IAEA และแนวทางสากล
2. เปิดกลไกการหารือล่วงหน้า (Pre-application Engagement)
ปส. ดำเนินการจัดตั้งกลไกหารือทางเทคนิคให้ผู้พัฒนาโครงการสามารถเข้ามาพูดคุยถึงข้อกำหนดด้านความปลอดภัยได้ตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนยื่นขออนุญาตจริง เพื่อลดความซ้ำซ้อน ลดข้อผิดพลาด และเพิ่มความชัดเจนให้กับนักลงทุน
3. จัดทำแผนที่ห่วงโซ่อุปทานนิวเคลียร์ไทย (Nuclear Supply Chain Mapping)
หน่วยงานภาครัฐด้านเศรษฐกิจและอุตสาหกรรม ควรสำรวจความพร้อมของบริษัทไทยในกลุ่มงานวิศวกรรม ก่อสร้าง และโลหะวิทยา และมีนโยบายสนับสนุนการยกระดับมาตรฐานสู่ Nuclear-Grade เพื่อให้การลงทุน SMR สร้างงานและกระจายรายได้สู่ผู้ประกอบการในประเทศ (ตามโมเดลแคนาดา)
4. พัฒนาการฝึกอบรมกำลังคนด้วยเทคโนโลยีจำลอง (Non-Nuclear Simulator)
กระทรวง อว. และหน่วยงานเครือข่าย พิจารณาสนับสนุนงบประมาณเพื่อสร้างศูนย์ฝึกอบรมด้วยแบบจำลองเสมือนจริง (Simulator) ที่ไม่มีความเสี่ยงด้านรังสี เพื่อฝึกฝนวิศวกร โฆษก และเจ้าหน้าที่กำกับดูแลให้มีความเชี่ยวชาญ ก่อนเข้าสู่กระบวนการทำงานจริง
5. สร้างความรู้ที่โปร่งใสและตรงไปตรงมาแก่สาธารณชน การสร้างความเชื่อมั่นต้องมาจากข้อเท็จจริง
ปส. ดำเนินการบูรณาการความร่วมมือกับทุกภาคส่วนในการสื่อสารให้ประชาชนเข้าใจอย่างง่ายๆ ทั้งในมิติของความปลอดภัย การจัดการกากกัมมันตรังสี และมาตรการตอบสนองเหตุฉุกเฉิน โดยยืนหยัดความเป็นอิสระในการกำกับดูแล
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ขอให้คำมั่นว่า ไม่ว่าทิศทางพลังงานของโลกและของไทยจะเปลี่ยนแปลงไปเช่นไร การกำกับดูแลเพื่อปกป้องความปลอดภัยของประชาชนชาวไทย สังคม และสิ่งแวดล้อม จะยังคงเป็นภารกิจอันดับหนึ่งที่เรายึดถือเสมอ
(ขอบคุณข้อมูลสนับสนุนเชิงวิชาการจาก: ภาควิชาวิศวกรรมนิวเคลียร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (Nuclear Engineering, Chulalongkorn University) และทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA))เอกสารอ้างอิงและแหล่งข้อมูล:
1. Tulane Hullabaloo. (2026). Nuclear energy company Applied Atomics establishes headquarters in New Orleans.
2. Exelon/Constellation Energy History (2026). 55th Anniversary of Dresden Nuclear Power Station Unit 2.
3. Westinghouse / World Nuclear News. (2026). Westinghouse announces $1 billion investment for LEU+ nuclear fuel factory in South Carolina.
4. Ontario Ministry of Energy and Mines. (2026). Ontario Awards Contracts to GTHA Manufacturers to Build G7’s First Small Modular Reactor (Darlington).
5. THE STANDARD ECONOMIC FORUM 2026. (2026). วิสัยทัศน์ประธานอาวุโสเครือซีพี ต่อทิศทางพลังงาน SMR รองรับ AI และ Data Center.
6. World Nuclear News. (2026). Construction of Chinese HTGR begins (Jiangsu Xuwei Nuclear Heating and Power Plant).
7. NL Times. (2026). Dutch parliament backs small nuclear power plants to reduce dependence on non-EU energy.
บทความนี้เผยแพร่บน Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ
https://www.facebook.com/share/p/1VTtCimLbJ
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)
เผยแพร่โดย : กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ สำนักงานเลขานุการกรม เบอร์โทรศัพท์ภายใน 1110 , 1120
