พลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ… ลมหายใจแห่งความหวังต้านมะเร็งเต้านม: นวัตกรรมรังสีรักษาและข้อเสนอเชิงนโยบายระดับชาติ

                     วิกฤตมะเร็งเต้านมในสตรีไทย: ภัยเงียบที่พรากชีวิตทุกวัน ในปัจจุบัน มะเร็งเต้านมถือเป็นภัยคุกคามทางสุขภาพที่ร้ายแรงและเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 1 ของสตรีไทย ข้อมูลสถิติจากสถาบันมะเร็งแห่งชาติ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข และองค์การอนามัยโลก (GLOBOCAN) ระบุตัวเลขที่น่าตกใจว่า ในแต่ละปี ประเทศไทยมีผู้ป่วยมะเร็งเต้านมรายใหม่เพิ่มขึ้นกว่า 22,000 ราย (หรือเฉลี่ยสูงถึงวันละ 60 ราย) และมีสตรีไทยต้องเสียชีวิตจากโรคนี้กว่า 8,000 รายต่อปี (เฉลี่ยวันละ 22 ราย)

                     ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงสถิติ แต่คือความสูญเสียของแม่ ภรรยา ลูกสาว และบุคลากรสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อครอบครัวและเศรษฐกิจของชาติอย่างมหาศาล

                     ด้วยอุบัติการณ์ที่พุ่งสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องนี้ ทำให้การรับมือกับมะเร็งเต้านมกลายเป็นวาระเร่งด่วน ทว่าในมิติของการแพทย์ยุคใหม่ “รังสีและนิวเคลียร์” ไม่ใช่สิ่งที่น่าหวาดกลัว แต่คือเครื่องมือช่วยชีวิตที่มีประสิทธิภาพสูงสุด องค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์นิวเคลียร์ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในทุกมิติของการต่อสู้กับมะเร็งเต้านม ตั้งแต่การค้นหาความผิดปกติในระยะเริ่มต้น การวินิจฉัยที่แม่นยำ ไปจนถึงการรักษาที่ตรงจุด

                    ส่วนที่ 1: นวัตกรรมนิวเคลียร์และรังสี กุญแจสำคัญในการสยบมะเร็งเต้านม

                    การจัดการกับมะเร็งเต้านมอย่างมีประสิทธิภาพตามมาตรฐานสากล ต้องอาศัยเทคโนโลยีทางรังสีและเวชศาสตร์นิวเคลียร์ ดังนี้:

• การตรวจคัดกรองด้วยดิจิทัลแมมโมแกรม (Digital Mammography): การใช้เอกซเรย์ปริมาณรังสีต่ำในการถ่ายภาพเต้านม ช่วยให้แพทย์สามารถตรวจพบความผิดปกติ ก้อนเนื้อขนาดเล็ก หรือหินปูนที่คลำไม่พบได้ตั้งแต่ระยะก่อนลุกลาม ซึ่งเป็นระยะที่สามารถรักษาให้หายขาดได้ สอดคล้องกับเป้าหมายขององค์การอนามัยโลก (WHO) ในการลดอัตราการเสียชีวิตจากมะเร็งเต้านม

• เวชศาสตร์นิวเคลียร์และสารเภสัชรังสี (Radiopharmaceuticals): การใช้สารเภสัชรังสี เช่น เทคนีเชียม-99เอ็ม (Tc-99m) เพื่อตรวจหาการแพร่กระจายของเซลล์มะเร็งไปยังต่อมน้ำเหลืองเซนติเนล (Sentinel Lymph Node) หรือการสแกนกระดูก (Bone Scan) ช่วยให้ศัลยแพทย์สามารถวางแผนการผ่าตัดได้อย่างแม่นยำและลดความจำเป็นในการเลาะต่อมน้ำเหลืองทิ้งโดยไม่จำเป็น นอกจากนี้ การตรวจด้วยเครื่อง PET/CT ยังช่วยประเมินการตอบสนองต่อยาและการรักษาได้อย่างตรงจุด

• รังสีรักษา (Radiotherapy): การฉายรังสีพลังงานสูงไปยังเต้านมหรือผนังทรวงอก มุ่งทำลายโครงสร้าง DNA ของเซลล์มะเร็งเพื่อยับยั้งการแบ่งตัวและลดอัตราการกลับมาเป็นซ้ำ โดยเทคโนโลยีรังสีรักษาในปัจจุบันสามารถกำหนดขอบเขตการฉายรังสีได้อย่างรัดกุม ส่งผลกระทบต่อเนื้อเยื่อและอวัยวะข้างเคียงน้อยที่สุด

                    ส่วนที่ 2: ความปลอดภัยทางรังสี ภารกิจสูงสุดของสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ

                    ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสีระดับชาติ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) มีพันธกิจในการคุ้มครองประชาชนและสิ่งแวดล้อมจากอันตรายของรังสี เราดำเนินการอย่างเข้มงวดเพื่อให้กระบวนการตรวจและรักษามะเร็งเต้านมมีความปลอดภัยสูงสุด:

• การกำกับดูแลเครื่องกำเนิดรังสี: เครื่องแมมโมแกรม เครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ และเครื่องเร่งอนุภาค (Linac) ในสถานพยาบาลทุกแห่งต้องได้รับการขึ้นทะเบียน อนุญาต และตรวจสอบคุณภาพมาตรฐาน เพื่อควบคุมให้ผู้รับบริการได้รับปริมาณรังสีน้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ตามหลักการ ALARA (As Low As Reasonably Achievable)

• การบริหารจัดการสารกัมมันตรังสี: ปส. ควบคุมดูแลวงจรชีวิตของสารเภสัชรังสีทางการแพทย์ ตั้งแต่กระบวนการนำเข้า การขนส่ง การจัดเก็บ ไปจนถึงการจัดการกากกัมมันตรังสี ให้สอดคล้องกับมาตรฐานความปลอดภัยสากลของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) เพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วย บุคลากรทางการแพทย์ และสิ่งแวดล้อม

                    ส่วนที่ 3: ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อยกระดับระบบสาธารณสุข โดยสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ

                    เพื่อให้ประเทศไทยสามารถต่อยอดและบรรลุเป้าหมายตามข้อริเริ่มสากล “Rays of Hope: Cancer Care for All” ของ IAEA สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ขอเสนอชุดยุทธศาสตร์เชิงนโยบาย 4 ประการต่อประเทศและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ดังนี้:

1. การลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงเทคโนโลยีรังสี (Equitable Access to Care)

• ข้อเสนอ: ขยายขอบเขตสิทธิประโยชน์ในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติและประกันสังคม ให้ครอบคลุมการตรวจคัดกรองด้วยดิจิทัลแมมโมแกรมและการตรวจขั้นสูง (เช่น PET/CT) สำหรับกลุ่มเสี่ยงสูง พร้อมทั้งกระจายศูนย์รังสีรักษาและเวชศาสตร์นิวเคลียร์ไปยังโรงพยาบาลศูนย์ในทุกภูมิภาค เพื่อลดความแออัด ลดระยะเวลารอคอยของผู้ป่วย และเพิ่มอัตราการรอดชีวิต

2. ความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทานสารไอโซโทปรังสี (Securing Radiopharmaceutical Supply Chains)

• ข้อเสนอ: ส่งเสริมการบูรณาการระหว่าง ปส. สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ (สทน.) และสถาบันการแพทย์ชั้นนำ เพื่อยกระดับขีดความสามารถในการผลิตและกระจายสารไอโซโทปรังสีทางการแพทย์ที่สำคัญ (เช่น Tc-99m) ภายในประเทศ ซึ่งจะช่วยลดการพึ่งพาการนำเข้าและสร้างความมั่นคงทางเวชภัณฑ์ในยามวิกฤต

3. ยุทธศาสตร์การพัฒนาและรับรองกำลังคนเฉพาะทาง (Human Resource Development)

• ข้อเสนอ: จัดทำแผนแม่บทระดับชาติในการผลิตและรับรองคุณวุฒิวิชาชีพสำหรับนักฟิสิกส์การแพทย์ (Medical Physicists) เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยทางรังสี (RSO) และนักรังสีเทคนิคให้เพียงพอต่อการขยายตัวของเทคโนโลยีทางการแพทย์ พร้อมยกระดับการฝึกอบรมร่วมกับ IAEA เพื่อรับการถ่ายทอดเทคนิคการรักษามะเร็งขั้นสูง

4. ยุทธศาสตร์การกำกับดูแลอัจฉริยะและการประกันคุณภาพ (Smart Regulatory Framework & Quality Assurance)

• ข้อเสนอ: เปลี่ยนผ่านระบบการออกใบอนุญาตเครื่องกำเนิดรังสีและวัสดุกัมมันตรังสีสู่แพลตฟอร์มดิจิทัล เพื่อลดความล่าช้าให้สถานพยาบาลสามารถติดตั้งและนำเครื่องมือแพทย์รุ่นใหม่มาให้บริการประชาชนได้อย่างรวดเร็ว ควบคู่กับการจัดตั้งโครงการตรวจสอบและประกันคุณภาพระดับชาติ (National Audit) ด้านปริมาณรังสีในเครื่องแมมโมแกรมและเครื่องฉายรังสี เพื่อเป็นหลักประกันความปลอดภัยขั้นสูงสุดแก่ประชาชนชาวไทยทุกคน

บทสรุป

                     แม้ตัวเลขผู้ป่วยมะเร็งเต้านมในประเทศไทยจะอยู่ในระดับที่น่ากังวล แต่การใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนิวเคลียร์ทางการแพทย์ ถือเป็น “ลมหายใจแห่งความหวัง” ที่จะช่วยชีวิตและพลิกฟื้นครอบครัวผู้ป่วยได้อย่างเป็นรูปธรรม

                     สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติยืนยันความพร้อมในการทำหน้าที่เป็นเสาหลักด้านการกำกับดูแลความปลอดภัยทางรังสี ควบคู่ไปกับการสนับสนุนการใช้ประโยชน์จากพลังงานนิวเคลียร์ในทางสันติ เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตและระบบสาธารณสุขของประเทศไทยให้ก้าวสู่มาตรฐานระดับโลกอย่างยั่งยืน

บทความและข้อเสนอเชิงนโยบาย

โดย: นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

ขอขอบคุณข้อมูลทางวิชาการและกรอบแนวคิดด้านสาธารณสุขจาก สถาบันมะเร็งแห่งชาติ กรมการแพทย์ องค์การอนามัยโลก (WHO) และ ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA)

เอกสารอ้างอิงและแหล่งข้อมูลเชิงประจักษ์ (References)

1. สถาบันมะเร็งแห่งชาติ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. (2566). ทะเบียนมะเร็งระดับประเทศ (Hospital-based Cancer Registry) และสถิติโรคมะเร็งเต้านมในสตรีไทย. กรุงเทพฯ.

2. International Agency for Research on Cancer (IARC) / GLOBOCAN. (2022). Breast Cancer Fact Sheet: Thailand. World Health Organization.

3. International Atomic Energy Agency (IAEA). (2022). Rays of Hope: Cancer Care for All. IAEA Flagship Initiative Report. Vienna: IAEA.

4. International Atomic Energy Agency (IAEA). (2021). Radiation Protection and Safety in Medical Uses of Ionizing Radiation. IAEA Safety Standards Series No. SSG-46. Vienna: IAEA.

5. World Health Organization (WHO). (2023). Global Breast Cancer Initiative Implementation Framework: Assessing, strengthening and empowering. Geneva: World Health Organization.

6. สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.). (2562). พระราชบัญญัติพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. 2559 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2562. กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.

บทความนี้เผยแพร่บน Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ https://www.facebook.com/share/p/1Qc6cWkpQv/