ก้าวใหม่ของการพิทักษ์มหาสมุทร: ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) เปิดตัวแพลตฟอร์มเฝ้าระวังไมโครพลาสติกโลก และข้อเสนอเชิงนโยบายระดับนานาชาติ โดย สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
มลพิษจากพลาสติกคือหนึ่งในวิกฤตสิ่งแวดล้อมที่รุนแรงที่สุดในยุคปัจจุบัน ในแต่ละปีมีขยะพลาสติกประมาณ 19 ถึง 23 ล้านตันหลุดรอดลงสู่ระบบนิเวศทางทะเล และแตกตัวออกเป็น “ไมโครพลาสติก” ที่แทรกซึมเข้าสู่แหล่งน้ำ ดิน และสิ่งมีชีวิต
เพื่อรับมือกับวิกฤตนี้ ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านวิทยาศาสตร์จาก 65 ประเทศ ได้เปิดตัว “แพลตฟอร์มเฝ้าระวังทางทะเลระดับโลก NUTEC Plastics” (NUTEC Plastics Global Marine Monitoring Platform) อย่างเป็นทางการ
แพลตฟอร์มนี้ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางข้อมูลออนไลน์ (Online Repository) ที่รวบรวมผลการวิจัยจากเครือข่ายห้องปฏิบัติการทั่วโลก เพื่อยกระดับความร่วมมือและแลกเปลี่ยนองค์ความรู้เกี่ยวกับปริมาณและแนวโน้มของไมโครพลาสติกในเขตชายฝั่งและทะเล
ในฐานะหน่วยงานหลักของประเทศไทยที่ทำงานร่วมกับ IAEA อย่างใกล้ชิด สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) เล็งเห็นว่าเทคโนโลยีนิวเคลียร์และไอโซโทปมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการปกป้องสิ่งแวดล้อม โครงการ NUTEC Plastics ได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า การประยุกต์ใช้เครื่องมือขั้นสูง เช่น ระบบสเปกโทรสโกปีแบบสั่น (ATR-FTIR) สามารถวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีของอนุภาคพลาสติกได้อย่างแม่นยำ ซึ่งที่ผ่านมา IAEA ได้ฝึกอบรมผู้เชี่ยวชาญแล้วกว่า 400 คน และสนับสนุนเครื่องมือวิเคราะห์ให้แก่ประเทศต่างๆ กว่า 80 ประเทศ เพื่อสร้างมาตรฐานการเก็บตัวอย่างและการวิเคราะห์ข้อมูล (Harmonization of Protocols) ให้อยู่ในระนาบเดียวกันทั่วโลก ข้อเสนอเชิงนโยบายต่อต่างประเทศและประชาคมโลก (International Policy Recommendations) เพื่อให้การขับเคลื่อนโครงการ NUTEC Plastics เกิดผลสัมฤทธิ์สูงสุดในระดับโลก และแสดงถึงจุดยืนของประเทศไทยในการร่วมแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) จึงมีข้อเสนอเชิงนโยบายต่อเวทีนานาชาติดังนี้:
1. การผลักดันฐานข้อมูลไมโครพลาสติกให้เป็น “มาตรฐานกลาง” ของโลก (Global Data Integration & Open Science) ประเทศไทยขอเสนอให้ประเทศสมาชิก IAEA และองค์การสหประชาชาติ (UN) รับรองข้อมูลจากแพลตฟอร์ม NUTEC Plastics ให้เป็นฐานข้อมูลมาตรฐานสากลสำหรับการเจรจาสนธิสัญญาพลาสติกโลก (Global Plastics Treaty) เพื่อให้ทุกประเทศใช้ฐานข้อมูลวิทยาศาสตร์เดียวกันในการกำหนดเป้าหมายลดการปล่อยขยะพลาสติกลงสู่ทะเลอย่างเป็นรูปธรรม
2. การยกระดับการถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่ประเทศกำลังพัฒนา (Enhanced Technology Transfer) ปัญหาขยะทะเลเป็นปัญหาข้ามพรมแดน ประเทศที่พัฒนาแล้วและองค์กรระหว่างประเทศควรเพิ่มการสนับสนุนด้านเงินทุนและอุปกรณ์ขั้นสูง (เช่น เครื่อง ATR-FTIR) รวมถึงชุดเก็บตัวอย่างทางทะเล ให้แก่ประเทศกำลังพัฒนา เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางเทคโนโลยีและสร้างเครือข่ายการเฝ้าระวังที่ไร้รอยต่อในทุกภูมิภาค
3. การผลักดันความร่วมมือระดับภูมิภาค (Regional Hub Development) เสนอให้มีการจัดตั้ง “ศูนย์เครือข่ายเฝ้าระวังไมโครพลาสติกระดับภูมิภาค” (Regional Nodes) โดยประเทศไทยมีความพร้อมที่จะร่วมมือกับสถาบันวิจัยในอาเซียน เพื่อเป็นศูนย์กลางในการเก็บรวบรวมข้อมูล ฝึกอบรมบุคลากร และวิเคราะห์แนวโน้มมลพิษทางทะเลในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งจะช่วยให้การทำงานของ IAEA มีความรวดเร็วและสอดคล้องกับบริบทของแต่ละพื้นที่มากขึ้น
4. การเปลี่ยนข้อมูลสู่นโยบายเชิงรุก (Turning Data into Science-Based Action) ประชาคมโลกต้องไม่หยุดอยู่แค่การเก็บข้อมูล แต่ควรสร้างกลไกบังคับใช้หรือกลไกจูงใจ (Incentive Mechanisms) ที่เชื่อมโยงผลการเฝ้าระวังของ NUTEC Plastics เข้ากับนโยบายการจัดการขยะที่ต้นทาง การแบนพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง และการพัฒนานวัตกรรมวัสดุทดแทน เพื่อให้มั่นใจว่าข้อมูลวิทยาศาสตร์จะถูกนำไปใช้แก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืน
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ยืนยันความมุ่งมั่นที่จะใช้พลังงานปรมาณูเพื่อสันติและการพัฒนาที่ยั่งยืน การเปิดตัวแพลตฟอร์ม NUTEC Plastics คือบทพิสูจน์ว่าวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนิวเคลียร์ ไม่ได้จำกัดอยู่แค่เรื่องของพลังงาน แต่ยังเป็นกุญแจสำคัญในการพิทักษ์มหาสมุทรและรักษาสิ่งแวดล้อมเพื่อคนรุ่นต่อไป
บทความนี้เขียนโดย…
นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
ขอบคุณข้อมูลจาก International Atomic Energy Agency (IAEA)
บทความนี้เผยแพร่บน Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ
https://www.facebook.com/share/p/19fYyxkhBB/
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)
เผยแพร่โดย : กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ สำนักงานเลขานุการกรม เบอร์โทรศัพท์ภายใน 1110 , 1120
