“แสงแห่งความหวัง พลังแห่งอนาคต: พลิกโฉมการรักษามะเร็งด้วยนวัตกรรมนิวเคลียร์ขั้นสูง และยุทธศาสตร์ยกระดับไทยสู่ Medical Hub โลก” โดยสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ
บทนำ: ทำไม “นิวเคลียร์” จึงเป็นจิ๊กซอว์ชิ้นสุดท้ายของการรักษามะเร็ง?
การฉายรังสีรักษามะเร็งแบบดั้งเดิม (X-ray) มักมีข้อจำกัดคือ รังสีจะทำลายเนื้อเยื่อดีรอบๆ ก้อนมะเร็งไปด้วย
แต่เทคโนโลยีนิวเคลียร์ขั้นสูงที่เรียกว่า “การรักษาด้วยอนุภาค” (Particle Therapy) เช่น รังสีโปรตอน (Proton) และ รังสีคาร์บอนไอออน (Carbon Ion) มีคุณสมบัติทางฟิสิกส์ที่เรียกว่า “Bragg Peak” ซึ่งเปรียบเสมือน “ขีปนาวุธนำวิถี” ที่สามารถกำหนดความลึกให้รังสีไประเบิดพลังงานสูงสุดที่ก้อนมะเร็งพอดี โดยไม่ทะลุไปทำลายอวัยวะสำคัญด้านหลัง เทคโนโลยีนี้จึงเป็นความหวังใหม่สำหรับผู้ป่วยมะเร็งในจุดที่รักษายาก เช่น มะเร็งสมอง มะเร็งไขสันหลัง หรือมะเร็งที่ดื้อต่อรังสีทั่วไป
ถอดรหัสความสำเร็จ: 2 ประเทศมหาอำนาจต้นแบบของโลก
1. ประเทศญี่ปุ่น: บิดาแห่งเทคโนโลยีคาร์บอนไอออน และโมเดลความร่วมมือรัฐ-เอกชน
• ความสำเร็จ: ญี่ปุ่นคือผู้บุกเบิกการรักษาด้วยอนุภาคมวลหนัก (Heavy Ion) ที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดในโลก นำโดย สถาบัน QST (National Institutes for Quantum Science and Technology) เริ่มโครงการมาตั้งแต่ปี 1994 ปัจจุบันญี่ปุ่นมีศูนย์รักษามากที่สุดในโลก
• ทำไมจึงเป็นแบบอย่าง
• การลดระยะเวลาการรักษา (Hypofractionation): คาร์บอนไอออนมีพลังทำลายล้าง DNA ของเซลล์มะเร็งสูงกว่าโปรตอน 3 เท่า ญี่ปุ่นพัฒนาเทคนิคที่ลดจำนวนครั้งการฉายรังสีจาก 30-40 ครั้ง (ในอดีต) เหลือเพียง 1-12 ครั้ง ทำให้ผู้ป่วยฟื้นตัวเร็วและรองรับผู้ป่วยได้มากขึ้น
• ยุทธศาสตร์เครื่องเร่งอนุภาคขนาดกะทัดรัด (Compact Facilities): รัฐบาลจับมือกับบริษัทยักษ์ใหญ่ (เช่น Hitachi, Toshiba) พัฒนาเครื่องเร่งอนุภาคให้มีขนาดเล็กลงและราคาถูกลง จนสามารถกระจายศูนย์รักษาไปตามโรงพยาบาลภูมิภาคได้สำเร็จ ไม่กระจุกตัวแค่ในโตเกียว
2. ประเทศเยอรมนี: ผู้นำด้านวิศวกรรมความแม่นยำสูงและการบูรณาการงานวิจัย
• ความสำเร็จ: นำโดยศูนย์ Heidelberg Ion Beam Therapy Center (HIT) เป็นศูนย์แห่งแรกในยุโรปที่ให้การรักษาได้ทั้งโปรตอนและคาร์บอนไอออน
• ทำไมจึงเป็นแบบอย่าง
• นวัตกรรมวิศวกรรมขั้นสุดยอด: เยอรมนีเป็นผู้สร้าง Carbon Ion-Gantry โครงสร้างเหล็กหนักกว่า 600 ตัน (หนักเทียมเท่าเครื่องบิน A380) ที่สามารถหมุนฉายรังสีคาร์บอนเข้าร่างกายผู้ป่วยได้แบบ 360 องศาแห่งแรกของโลก ทำให้รักษาเนื้องอกในมุมที่ซับซ้อนได้อย่างไร้รอยต่อ
• Ecosystem การวิจัยที่ไร้รอยต่อ: เยอรมนีเชื่อมโยงสถาบันวิจัยนิวเคลียร์แห่งชาติ (GSI) เข้ากับโรงพยาบาลมหาวิทยาลัย ทำให้เกิดการนำผลการทดลองทางฟิสิกส์ในห้องแล็บ มาสร้างเป็นมาตรฐานการรักษาผู้ป่วยจริงได้อย่างรวดเร็ว
ข้อเสนอเชิงนโยบาย (Policy Recommendations)
โดย สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) เพื่อขับเคลื่อนประเทศไทย
ปัจจุบัน ไทยมี “ศูนย์โปรตอน” แห่งแรกที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์แล้ว แต่เพื่อยกระดับประเทศก้าวสู่การเป็น Medical Hub ด้านโรคมะเร็งแห่งเอเชียแปซิฟิก และเตรียมพร้อมรับมือเทคโนโลยีขั้นสูงกว่าอย่าง “คาร์บอนไอออน”
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ขอเสนอแผนยุทธศาสตร์ 4 มิติ ดังนี้
ยุทธศาสตร์ที่ 1: การพลิกโฉมกฎระเบียบให้มีความยืดหยุ่นและก้าวหน้า (Agile Regulatory Framework)
• ปัญหา: เครื่องเร่งอนุภาคเพื่อการแพทย์มีโครงสร้างซับซ้อนกว่าเครื่องเอกซเรย์ทั่วไป หากใช้มาตรฐานการประเมินความปลอดภัยแบบเดิม จะทำให้การอนุมัติล่าช้าและเป็นอุปสรรคต่อการลงทุน
• ข้อเสนอ: ปัจจุบัน ปส. ได้เป็นผู้นำในการจัดทำ “คู่มือและมาตรฐานการอนุญาตสำหรับเครื่องเร่งอนุภาคทางการแพทย์โดยเฉพาะ” (อ้างอิงมาตรฐาน IAEA) และสร้างระบบ Regulatory Sandbox เพื่อให้คำปรึกษาแก่โรงพยาบาลตั้งแต่ขั้นตอนการออกแบบอาคารก่อสร้าง (Shielding Design) เพื่อลดข้อผิดพลาด ประหยัดงบประมาณ และรับประกันความปลอดภัยสูงสุดตั้งแต่เริ่มโครงการ ปัจจุบันการขออนุญาตที่ ปส. ทำได้รวดเร็วมากเป็นที่ประทับใจให้กับโรงพยาบาลที่มารับบริการเป็นอย่างยิ่ง
ยุทธศาสตร์ที่ 2: การสร้างความมั่นคงด้านโครงสร้างพื้นฐานการวัดรังสี (National Dosimetry Infrastructure)
• ปัญหา: ความแม่นยำของการรักษาด้วยนิวเคลียร์อยู่ที่ “การตวงวัดปริมาณรังสี (Dosimetry)” หากประเทศไทยไม่มีห้องปฏิบัติการที่รองรับรังสีระดับอนุภาค โรงพยาบาลจะต้องส่งเครื่องมือไปสอบเทียบที่ต่างประเทศ ซึ่งมีต้นทุนสูงและใช้เวลานาน ซึ่งขณะนี้สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติได้พัฒนาห้องปฏิบัติการดังกล่าว จนก้าวหน้าไปมาก และมีการจัดทำเครือข่ายความร่วมมือ อย่างไรก็ตาม การสนับสนุนด้านงบประมาณอย่างต่อเนื่องจากรัฐบาลจะมีส่วนสำคัญแห่งความสำเร็จ
• ข้อเสนอ: รัฐบาลควรจัดสรรงบประมาณให้ ปส. ยกระดับ ห้องปฏิบัติการมาตรฐานการวัดรังสีแห่งชาติ (SSDL) ให้มีขีดความสามารถในการสอบเทียบรังสีโปรตอนและคาร์บอนไอออน สิ่งนี้คือ “ตราประทับความเชื่อมั่น” ที่จะดึงดูดผู้ป่วยต่างชาติ (Medical Tourism) ให้มั่นใจว่ามาตรฐานรังสีของไทยเทียบเท่าเยอรมนีและญี่ปุ่น
ยุทธศาสตร์ที่ 3: “การทูตเชิงนิวเคลียร์” เพื่อการถ่ายทอดเทคโนโลยี (Nuclear Diplomacy & Tech Transfer)
• ปัญหา: การซื้อเครื่องจักรราคาหลักพันล้านบาทโดยขาดองค์ความรู้ในการบำรุงรักษา จะทำให้ประเทศต้องพึ่งพาผู้เชี่ยวชาญต่างชาติตลอดไป
• ข้อเสนอ: ปส. ในฐานะตัวแทนประเทศไทย จะใช้กลไกความร่วมมือกับทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) และสถาบัน QST (ญี่ปุ่น) เจรจาทำความตกลงระดับรัฐ (G2G) เพื่อบังคับให้เกิด การถ่ายทอดเทคโนโลยี (Technology Transfer) ในด้านความปลอดภัยทางรังสี วิศวกรรมเครื่องเร่งอนุภาค และการซ่อมบำรุง แก่บุคลากรชาวไทยทุกครั้งที่มีการจัดซื้อจัดจ้าง
ยุทธศาสตร์ที่ 4: การสร้างกองทัพมนุษย์สายพันธุ์ใหม่ (Advanced Human Capital Masterplan)
• ปัญหา: ประเทศไทยขาดแคลน “นักฟิสิกส์การแพทย์เฉพาะทางอนุภาค” และ “วิศวกรเครื่องเร่งอนุภาค” อย่างหนัก
• ข้อเสนอ: ปส. บูรณาการร่วมกับกระทรวงสาธารณสุขและกระทรวง อว. จัดตั้ง “ศูนย์ความเป็นเลิศด้านความปลอดภัยและฟิสิกส์อนุภาค” เพื่อให้ทุนการศึกษาและจัดส่งบุคลากรไทยไปฝึกอบรมระยะยาว ณ ญี่ปุ่นและเยอรมนี รวมถึงหลักสูตรทั้งในประเทศและต่างประเทศ เพื่อกลับมาเป็นฟันเฟืองสำคัญในการขับเคลื่อนศูนย์รักษามะเร็งแห่งใหม่ๆ ทั่วประเทศ และให้มีกำลังเพียงพอต่อจำนวนผู้ป่วยที่เพิ่มขึ้นตลอดเวลา
บทสรุปสำหรับผู้บริหาร:
เทคโนโลยีนิวเคลียร์ไม่ใช่เรื่องของอาวุธหรือพลังงานเพียงอย่างเดียว แต่นี่คือ “ยุทโธปกรณ์ในการรักษาชีวิต” สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ พร้อมที่จะเปลี่ยนผ่านบทบาทจาก “ผู้ควบคุมกฎ (Regulator)” สู่การเป็น “ผู้อำนวยความสะดวกและผลักดันนวัตกรรม (Facilitator & Promoter)” การสนับสนุนนโยบายเชิงโครงสร้างเหล่านี้ จะไม่เพียงแต่ช่วยรักษาชีวิตผู้ป่วยมะเร็งชาวไทยนับหมื่นคน แต่ยังเป็นการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจมหาศาลจากการผลักดันไทยสู่การเป็นศูนย์กลางสุขภาพนานาชาติอย่างแท้จริง
บทความนี้เขียนโดย…
นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
บทความนี้เผยแพร่บน Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ https://www.facebook.com/share/1CQRXEjtSb/?mibextid=wwXIfr
1. Kamada, T., Tsujii, H., Blakely, E. A., Debus, J., De Neve, W., During, A., Jermann, M., Yamada, S., & Tsuji, H. (2015). Carbon ion radiotherapy in Japan: An assessment of 20 years of clinical experience. The Lancet Oncology, 16(2), e93–e100. https://doi.org/10.1016/S1470-2045(14)70412-7
2. National Institutes for Quantum Science and Technology. (2021). Research and development on heavy-ion radiotherapy and future perspectives (QST Report No. 2021-04). QST Publishing. https://www.qst.go.jp/
3. Combs, S. E., Debus, J., & Schulz-Ertner, D. (2010). Heavy ion radiotherapy at the Heidelberg Ion-Beam Therapy Center (HIT): Comparative effectiveness and clinical indications. Radiation Oncology, 5(1), Article 91. https://doi.org/10.1186/1748-717X-5-9
4. Heidelberg University Hospital. (2022). Heidelberg Ion-Beam Therapy Center (HIT): Technical specifications and clinical applications of 360-degree carbon ion gantry. Heidelberg University Press.
5. International Atomic Energy Agency. (2000). Absorbed dose determination in external beam radiotherapy: An international code of practice for dosimetry based on standards of absorbed dose to water (Technical Reports Series No. 398). IAEA. https://www.iaea.org/…/absorbed-dose-determination-in…
6. International Atomic Energy Agency. (2019). Regulatory control of nuclear facilities and radiation sources in medical applications (IAEA Safety Standards Series No. GSG-7). IAEA.
7. Chulalongkorn Radiation Oncology Center. (2021). Her Royal Highness Princess Maha Chakri Sirindhorn Proton Center (HPSP): Clinical operations and particle therapy advancements in Southeast Asia. King Chulalongkorn Memorial Hospital.
8. Office of Atoms for Peace. (2016). Nuclear Energy for Peace Act, B.E. 2559 (2016). Ministry of Higher Education, Science, Research and Innovation, Thailand. https://www.oap.go.th/
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)
เผยแพร่โดย : กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ สำนักงานเลขานุการกรม เบอร์โทรศัพท์ภายใน 1110 , 1120
