นวัตกรรมนิวเคลียร์เพื่อการเกษตรแม่นยำ: ยุทธศาสตร์การยกระดับความมั่นคงทางอาหารและรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย โดยสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.)

🍃☢️นวัตกรรมนิวเคลียร์เพื่อการเกษตรแม่นยำ: ยุทธศาสตร์การยกระดับความมั่นคงทางอาหารและรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย โดยสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.)

                    ในสภาวะที่ประเทศไทยและทั่วโลกกำลังเผชิญหน้ากับวิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) ปรากฏการณ์ภัยแล้ง และสภาวะความแปรปรวนของฤดูกาล ภาคการเกษตรของไทย ซึ่งเป็นรากฐานทางเศรษฐกิจและสังคมสำคัญที่ดูแลเกษตรกรหลายสิบล้านคน กำลังเผชิญความท้าทายอย่างหนัก ทั้งปัญหาต้นทุนปุ๋ยเคมีที่สูงขึ้น ประสิทธิภาพการดูดซึมสารอาหารของพืชที่ต่ำ การสูญเสียธาตุอาหารในดิน และปัญหาภาวะโภชนาการแฝง (Hidden Hunger) หรือการขาดธาตุอาหารรองที่จำเป็นในพืชผลทางการเกษตร

                     ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ร่วมกับศูนย์ร่วม FAO/IAEA ได้ประกาศเปิดตัวโครงการวิจัยประสานงานระดับโลก (Coordinated Research Project: CRP) ในหัวข้อ “การบูรณาการเทคโนโลยีนิวเคลียร์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ธาตุอาหารและคุณภาพทางโภชนาการของพืช” ซึ่งเป็นความร่วมมือภายใต้ข้อตกลงยุทธศาสตร์ 5 ปี และสนับสนุนโครงการ Atoms4Food

                     สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลและส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากพลังงานปรมาณูในทางสันติระดับชาติ ได้เล็งเห็นว่า นวัตกรรมเทคโนโลยีไอโซโทปและรังสีดังกล่าว คือ “ตัวเปลี่ยนเกม (Game Changer)” สำคัญที่จะช่วยให้ภาคการเกษตรของไทยก้าวสู่การเป็น “เกษตรแม่นยำและตอบโจทย์โภชนาการสูง (Precision & Nutritious Agriculture)” ได้อย่างยั่งยืน

✅️บทวิเคราะห์: นวัตกรรมนิวเคลียร์ปรับแต่งการบริหารจัดการธาตุอาหารพืช
                      การประเมินความสมบูรณ์ของดินด้วยวิธีทางเคมีแบบดั้งเดิม ไม่สามารถจัดเก็บข้อมูลปฏิสัมพันธ์ที่ซับซ้อนระหว่าง ดิน พืช และจุลินทรีย์ ในสภาวะเครียดจากความร้อนและความแล้งได้ แต่เทคโนโลยีนิวเคลียร์และไอโซโทปสามารถเจาะลึกและให้ข้อมูลระดับโมเลกุลได้อย่างแม่นยำ
                      1. เทคนิคเสถียรไอโซโทป (Stable Isotope Techniques)
                      การใช้ไอโซโทปป้ายติดตาม เช่น ไนโตรเจน-15 สังกะสี เหล็ก และเซเลเนียม ช่วยให้นักวิจัยสามารถจำแนกได้อย่างเด็ดขาดว่า ธาตุอาหารที่พืชดูดซึมไปใช้นั้นมาจากปุ๋ยที่ใส่ลงไปหรือมาจากธาตุอาหารเดิมในดิน ทำให้สามารถประเมินประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ย (Nutrient Use Efficiency: NUE) ได้อย่างถูกต้องตรงจุด
                      2. เทคนิคไอโซโทปรังสี (Radioisotope Techniques)
                      การใช้ฟอสฟอรัส-32 และฟอสฟอรัส-33 ช่วยติดตามการเคลื่อนตัวของฟอสฟอรัสในดิน ซึ่งเป็นธาตุที่ถูกยึดตรึงในดินได้ง่าย เพื่อหาแนวทางการใส่ปุ๋ยฟอสฟอรัสให้พืชนำไปใช้ได้สูงสุดโดยไม่เหลือทิ้งตกค้าง
                     3. การวิเคราะห์ขั้นสูงด้วย XRF (X-ray Fluorescence)
                     การใช้เครื่องมือรังสีเอกซ์ขั้นสูงช่วยประเมินความคุ้มค่าและการปลดปล่อยธาตุอาหารรองเชิงปริมาณอย่างรวดเร็ว ช่วยให้สามารถจัดทำสูตรปุ๋ยที่ตอบโจทย์หลักการ 4Rs ได้อย่างสมบูรณ์ นั่นคือ การใส่สารอาหารถูกต้อง (Right source) ปริมาณถูกต้อง (Right rate) เวลาถูกต้อง (Right time) และสถานที่ถูกต้อง (Right place)

✅️ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อการพัฒนาภาคการเกษตรไทย โดยสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ
                     เพื่อนำเทคโนโลยีนิวเคลียร์ระดับโลกมาปรับใช้ให้สอดคล้องกับบริบทของประเทศไทย โดยเฉพาะในพืชเศรษฐกิจสำคัญ เช่น ข้าว ข้าวโพด มันสำปะหลัง และยางพารา สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ขอเสนอชุดยุทธศาสตร์เชิงนโยบาย 4 ประการ ดังนี้:
                     1. ยุทธศาสตร์ขับเคลื่อน “โครงการนิวเคลียร์เพื่อการเกษตรแม่นยำแห่งชาติ” (National Isotopes for Smart Farming) รัฐบาลควรมอบหมายให้ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดย ปส. ร่วมมือกับสถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ (สทน.) และกรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นำเทคนิคไอโซโทปป้ายติดตาม มาเร่งวิจัยและจัดทำ
“แผนที่ความต้องการธาตุอาหารพืชรายแปลง (Isotopic Soil-Crop Mapping)” เพื่อแนะนำการใช้ปุ๋ยอย่างตรงจุด ลดการใช้ปุ๋ยเคมีเกินความจำเป็นได้ไม่น้อยกว่า 20-30% ลดต้นทุนให้เกษตรกรไทยอย่างมีรูปธรรม
                     2. ยุทธศาสตร์ยกระดับโภชนาการพืชผลด้วยเทคโนโลยีรังสี (Biofortification & Crop Quality Enhancement)
                     ผลักดันวิจัยการเพิ่มสังกะสี เหล็ก และเซเลเนียม ในสายพันธุ์ข้าวไทย (เช่น ข้าวหอมมะลิ ข้าวไรซ์เบอร์รี่) โดยใช้ไอโซโทปในการตรวจวัดอัตราการสะสมธาตุอาหารในเมล็ดข้าว เพื่อแก้ไขปัญหาโภชนาการ และยกระดับขีดความสามารถในการส่งออกข้าวไทยสู่ตลาดพรีเมียมที่เน้นคุณค่าทางโภชนาการสูง (High-Nutrient Food Market)
                      3. ยุทธศาสตร์เสริมสร้างเครือข่ายวิจัยและยกระดับห้องปฏิบัติการไทยสู่สากล (Laboratory Network & Capacity Building)
                      ผลักดันให้หน่วยงานวิจัยและสถาบันอุดมศึกษาของไทย ยื่นเสนอโครงการเข้าร่วมโครงการ Coordinated Research Project (CRP) ของ IAEA ภายในกรอบเวลาที่กำหนด เพื่อถ่ายทอดเทคโนโลยี แลกเปลี่ยนข้อมูลเชิงลึก และยกระดับห้องปฏิบัติการวิเคราะห์ไอโซโทปทางการเกษตรของไทยให้ได้มาตรฐานรับรองสากลเทียบเท่าเครือข่าย Joint FAO/IAEA
                      4. ยุทธศาสตร์เกษตรรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate-Resilient Agriculture Framework)
                      บูรณาการเทคโนโลยีนิวเคลียร์เข้ากับแผนรับมือภัยแล้งระดับชาติ เพื่อศึกษาพฤติกรรมของรากพืชและการจุลินทรีย์ในดินภายใต้สภาวะวิกฤตความร้อน นำไปสู่การพัฒนาปรับปรุงพันธุ์พืชและระบบการจัดการดินที่ทนแล้ง ตอบโจทย์เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) และนโยบายความเป็นกลางทางคาร์บอนของประเทศไทย

📝บทสรุป
                       การใช้นวัตกรรมทางนิวเคลียร์และไอโซโทปเพื่อการเกษตร ไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่คือวิทยาศาสตร์แม่นยำที่จะเข้ามาแก้ปัญหาหนี้สินเกษตรกร ดินเสื่อมโทรม และสภาวะภูมิอากาศแปรปรวน สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ มีความมุ่งมั่นที่จะทำหน้าที่เป็นแกนกลางในการสนับสนุนทางวิชาการ ควบคุมความปลอดภัยทางรังสี และเชื่อมโยงเทคโนโลยีระดับสากลจาก IAEA เพื่อเปลี่ยนผ่านภาคการเกษตรไทยสู่ความมั่งคั่ง มั่นคง และยั่งยืนในยุคดิจิทัล

📝บทความและข้อเสนอเชิงนโยบายโดย: นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)

📝เอกสารอ้างอิงและแหล่งข้อมูลเชิงประจักษ์ (References)
1. International Atomic Energy Agency (IAEA). (2026). Nuclear Science Boosts Crop Nutrition and Climate Resilience: New Coordinated Research Project. IAEA News Centre. (รายงานข่าวการเปิดตัวโครงการ CRP ร่วมกับ OCP Group และ Joint FAO/IAEA Centre)
2. Joint FAO/IAEA Centre of Nuclear Techniques in Food and Agriculture. (2025). Integrated Soil-Plant Nutrient Management using Isotopic and Nuclear Techniques: Guidelines for Sustainable Agriculture. (คู่มือและแนวทางการใช้เทคนิคไอโซโทปในการบริหารจัดการธาตุอาหารพืชและดินอย่างยั่งยืน)
3. Office of Atoms for Peace (OAP). (2025-2026). Strategic Framework on Peaceful Uses of Nuclear Technology for Agricultural and Environmental Sustainability in Thailand. (แผนยุทธศาสตร์การใช้ประโยชน์จากพลังงานปรมาณูในทางสันติเพื่อความยั่งยืนทางการเกษตรและสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย)
4. Department of Agriculture, Thailand & IAEA. (2025). Assessment of Fertilizer Use Efficiency in Major Economic Crops using Nitrogen-15 Tracer Techniques in Thailand. (รายงานการประเมินประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ยในพืชเศรษฐกิจของไทยโดยเทคนิคตัวติดตาม ไนโตรเจน-15)

📝บทความนี้เผยแพร่บน Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ
https://www.facebook.com/share/p/1A5g6cvWCT/ 




สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)

เผยแพร่โดย : กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ สำนักงานเลขานุการกรม เบอร์โทรศัพท์ภายใน 1110 , 1120

RSS
Facebook
X (Twitter)
YouTube
Skip to content