สรุปสาระสำคัญเชิงลึก: ทิศทางการกำกับดูแลความปลอดภัยเทคโนโลยีนิวเคลียร์ SMR ของประเทศไทย และบทบาทของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ในนามของ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.)

                 1) ประเทศไทย…ภายใต้บทบาทของคณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ (พนส.) ในการขับเคลื่อนนโยบายระดับชาติ

การขับเคลื่อนนโยบายและกำกับดูแลกิจการพลังงานนิวเคลียร์ในภาพรวมของประเทศนั้น อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของ คณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ (พนส.) ซึ่งมี ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ทำหน้าที่ประธานคณะกรรมการฯ คณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ มีหน้าที่สำคัญในการกำหนดนโยบายและทิศทางการใช้ประโยชน์จากพลังงานนิวเคลียร์ของประเทศ ควบคู่กับการผลักดันกรอบกฎหมายให้มีความทันสมัยและสอดคล้องกับ ภารกิจด้านพลังงานนิวเคลียร์และรังสีของประเทศ รวมถึง เทคโนโลยี SMR ที่กำลังจะเกิดขึ้น โดยมีเป้าหมายหลักคือการบูรณาการความร่วมมือกับทุกภาคส่วน เพื่อให้การดำเนินงานด้านนิวเคลียร์ของไทยมีความปลอดภัย โปร่งใส และเกิดประโยชน์สูงสุดต่อประชาชนและประเทศชาติ

                2) ความสัมพันธ์เชิงลึกระหว่างประเทศไทยและ IAEA (IAEA คืออะไร และช่วยเหลือสมาชิกอย่างไร)

ประเทศไทยได้เข้าเป็นรัฐสมาชิกของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2500 โดย IAEA ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางความร่วมมือด้านนิวเคลียร์ระดับโลก เป็นองค์กรอิสระในระบบสหประชาชาติ ปัจจุบันมีสมาชิก 181 ประเทศทั่วโลก

               ที่ผ่านมา ประเทศไทยได้รับการสนับสนุนจาก IAEA อย่างต่อเนื่องในการนำเทคโนโลยีนิวเคลียร์มาใช้ประโยชน์เพื่อพัฒนาประเทศในหลายมิติ ไม่ได้จำกัดเพียงเรื่องพลังงานเท่านั้น แต่ยังรวมถึง:

               • ด้านการเกษตรและสิ่งแวดล้อม: การใช้เทคนิคแมลงหมัน (Sterile Insect Technique – SIT) เพื่อควบคุมประชากรแมลงศัตรูพืช ซึ่งช่วยลดการใช้สารเคมีในภาคการเกษตรได้อย่างเป็นรูปธรรม

               • ด้านการปรับปรุงพันธุ์พืช: การใช้รังสีชักนำให้เกิดการกลายพันธุ์ เพื่อพัฒนาสายพันธุ์พืชใหม่ๆ ให้มีลักษณะเหมาะสม ทนทานต่อสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปจากภาวะโลกรวน (Climate Change)

               นอกจากนี้ บทบาทที่สำคัญที่สุดของ IAEA คือการพัฒนามาตรฐานความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ เพื่อคุ้มครองประชาชนและสิ่งแวดล้อมจากรังสี รวมถึงการตรวจสอบให้แน่ใจว่าประเทศสมาชิกปฏิบัติตามพันธกรณีด้านการไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ และนำนิวเคลียร์ไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ในทางสันติเท่านั้น

               3) ไทยพร้อมแค่ไหนกับการมีนิวเคลียร์ (SMR)

              ปัจจุบัน เทคโนโลยีโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก หรือ SMR (Small Modular Reactor) เป็นทางเลือกพลังงานสะอาดที่ทั่วโลกกำลังจับตามอง ตามรายงานประจำปี 2568 ของ IAEA ระบุว่า ปัจจุบันมีประเทศสมาชิกมากกว่า 60 ประเทศที่แสดงความสนใจเทคโนโลยี SMR และได้ขอรับการสนับสนุนจาก IAEA เพื่อเตรียมความพร้อมทั้งด้านการพัฒนาเทคโนโลยี การนำไปใช้งาน และระบบกำกับดูแล

              สำหรับประเทศไทย การพัฒนา SMR ได้ถูกนำไปเชื่อมโยงกับ แผนพัฒนากำลังการผลิตไฟฟ้าของประเทศ (PDP 2026) เพื่อปูทางสู่การใช้พลังงานสะอาด จากการประเมินความพร้อมของประเทศในปัจจุบัน พบว่า ไทยมีความพร้อมแล้วใน 10 จาก 19 ด้าน โดยขณะนี้ ปส. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกำลังเร่งเตรียมความพร้อมในส่วนที่เหลืออย่างเร่งด่วน โดยเฉพาะ 3 แกนหลัก ได้แก่:

              3.1) การเร่งปรับปรุงกรอบกฎหมาย ให้ครอบคลุมและทันสมัย

              3.2) การเตรียมกำลังคน (Personnel) และบุคลากรผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง

              3.3) การบริหารจัดการกากกัมมันตรังสี อย่างเป็นระบบและปลอดภัยสูงสุด

              4) จุดยืนของ ปส. บนเวที IAEA: การเตรียมระบบกำกับดูแลรองรับ SMR

              ในการประชุมใหญ่สมัยสามัญของ IAEA ครั้งที่ 70 ประเทศไทยได้ใช้เวทีนี้ประกาศเจตนารมณ์อย่างชัดเจนว่า เรากำลังเดินหน้าเตรียมระบบกำกับดูแลให้พร้อมสำหรับเทคโนโลยี SMR อย่างเต็มรูปแบบ โดย สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ได้เตรียมกลไกสำคัญ 2 ประการหลัก ได้แก่:

               • การจัดตั้ง “ศูนย์บริหารจัดการร่วมแห่งชาติ”: ศูนย์นี้จะเป็นกลไกกลางของประเทศในการบูรณาการการกำกับดูแลและออกใบอนุญาตสำหรับเทคโนโลยี SMR โดยเฉพาะ การทำงานผ่านศูนย์นี้จะช่วยให้กระบวนการอนุมัติ การตรวจสอบ และการควบคุมความปลอดภัยเป็นไปอย่าง “มีเอกภาพ” และ “รัดกุม” ที่สุด

               • การจัดตั้งคณะที่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง: คณะทำงานนี้จะรวบรวมผู้เชี่ยวชาญเพื่อทำหน้าที่รองรับการกำกับดูแล การพิจารณาออกใบอนุญาต และการตรวจติดตามความปลอดภัยอย่างใกล้ชิด เพื่อสร้างความมั่นใจสูงสุดว่า ทุกกระบวนการในประเทศไทยจะสอดคล้องกับมาตรฐานความปลอดภัยขั้นสูงสุดของ IAEA

               บทสรุปและความมุ่งมั่นของสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ การเตรียมพร้อมเข้าสู่เทคโนโลยีพลังงานนิวเคลียร์ SMR ถือเป็นก้าวสำคัญด้านความมั่นคงทางพลังงานของประเทศ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ขอยืนยันว่า “ความปลอดภัยของประชาชนและสิ่งแวดล้อม” คือพันธกิจที่สำคัญที่สุดของเรา เราจะทำหน้าที่ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแล (Regulator) อย่างโปร่งใส รัดกุม และเข้มงวด โดยใช้มาตรฐานระดับโลกของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) เป็นเกณฑ์มาตรฐานสูงสุดในการทำงานครับ

              นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

อ้างอิงและลิงก์สำหรับอ่านข้อมูลเพิ่มเติมเชิงลึก (Thai PBS Policy Watch):

              • บทความหลัก: รู้จัก IAEA มีบทบาทอย่างไร เมื่อไทยเตรียมผุดโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ SMR

              • บทความที่เกี่ยวข้อง 1: เปิดโรดแมป “โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก” พร้อมแค่ไหน-จะมาเมื่อไร?

              • บทความที่เกี่ยวข้อง 2: PDP 2026 กับ 4 ทางเลือกพลังงานสะอาด ปูทางโรงไฟฟ้านิวเคลียร์

              • บทความที่เกี่ยวข้อง 3: เปิดผลประเมิน SMR ไทยพร้อม 10 จาก 19 ด้าน เร่งกฎหมาย-คน-จัดการกาก

              บทความนี้เผยแพร่บน Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ https://www.facebook.com/share/p/189vG57gRa/?mibextid=wwXIfr