ยกระดับความปลอดภัยทางทะเล: นวัตกรรมนิวเคลียร์เพื่อปกป้องประชาชนและสิ่งแวดล้อมทางทะเล โดย สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ

                    ภายใต้นโยบายการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ชาติของ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ที่มุ่งเน้นการใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเพื่อคุ้มครองความปลอดภัยและยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน

                    สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวง อว. ได้นำนโยบายดังกล่าวมาปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะด้านการเฝ้าระวังความปลอดภัยของทรัพยากรทางทะเลและการบริโภคอาหารทะเลของคนไทย

                    จากสถานการณ์ระดับโลกกรณีการปล่อยน้ำปนเปื้อนรังสีที่ผ่านการบำบัดด้วยระบบ ALPS จากโรงไฟฟ้าฟุกุชิมะ ไดอิจิ ประเทศญี่ปุ่น สู่มหาสมุทรแปซิฟิกตั้งแต่เดือนสิงหาคม 2566 สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวง อว. ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ระดับชาติ ได้ดำเนินการเฝ้าระวังและวิเคราะห์ข้อมูลเชิงลึกผ่าน “ห้องปฏิบัติการนิเวศวิทยารังสีทางทะเล” ซึ่งมีประสบการณ์และดำเนินงานเก็บข้อมูลฐาน (Baseline) ทางทะเลอย่างต่อเนื่องมาถึง 9 ปีเต็ม

                    จากตัวอย่างในทะเล สู่ข้อมูลความปลอดภัยบนโต๊ะอาหาร ห้องปฏิบัติการนิเวศวิทยารังสีทางทะเลได้ดำเนินการเก็บตัวอย่างและวิเคราะห์ข้อมูลครอบคลุมพื้นที่ฝั่งอ่าวไทยและทะเลอันดามัน โดยวิเคราะห์ตัวอย่างน้ำทะเล ตะกอน และสัตว์ทะเลเศรษฐกิจ ทั้งกลุ่มใกล้ฝั่ง (เช่น หอยนางรม หอยแครง หอยแมลงภู่) และกลุ่มไกลฝั่ง (เช่น ปลาทรายแดง ปลาปากคม หมึกกล้วย)

• เจ้าหน้าที่ดำเนินการตรวจวัดไอโซโทปรังสีที่สำคัญ ได้แก่ ทริเทียม (H-3) ในน้ำทะเล, ซีเซียม-137 (Cs-137) ในน้ำและสิ่งมีชีวิต, และ สตรอนเทียม-90 (Sr-90) ในสิ่งมีชีวิตทะเล ด้วยเทคนิคขั้นสูงอย่างแกมมาสเปกโตรเมทรี (Gamma Spectrometry) และ Liquid Scintillation Counter (LSC)

• ชุดไอโซโทปที่ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวง อว. ทำการวิเคราะห์นี้ มีความสอดคล้องกับชุดนิวไคลด์หลักที่ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ใช้เพื่อยืนยันความปลอดภัยของข้อมูลระบบ ALPS

• ที่ผ่านมา ห้องปฏิบัติการฯ มีผลงานตีพิมพ์ทางวิชาการที่สำคัญหลายประการ เช่น การประเมินความเสี่ยงต่อผู้บริโภคอาหารทะเลจากหอยแมลงภู่ และการวิเคราะห์ปริมาณสาร Sr-90 ระดับต่ำ โดยผลการเฝ้าระวังล่าสุดยืนยันว่าความเข้มข้นของรังสีรอบโรงไฟฟ้ายังคงต่ำและคงที่ อาหารทะเลไทยจึงปลอดภัยต่อการบริโภค

                   4 ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อความมั่นคงทางทะเลของชาติ เพื่อให้ระบบกำกับดูแลภายใต้ พ.ร.บ.พลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. 2559 และฉบับที่ 2 พ.ศ. 2562 มีความเข้มแข็งสูงสุด สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวง อว. ขอเสนอ 4 ยุทธศาสตร์การกำกับดูแลเชิงรุก ดังนี้:

1. กำหนด “ค่ากระตุ้น” (Trigger Levels) รับมือเหตุข้ามพรมแดน: เสนอให้พัฒนาระบบเฝ้าระวังและแจ้งเตือน โดยกำหนดค่ากระตุ้น 3 ระดับ ซึ่งอ้างอิงจากความแปรปรวนตามธรรมชาติของ Cs-137 และ H-3 ในทะเลไทย เพื่อใช้เป็นเกณฑ์ตัดสินใจล่วงหน้าเมื่อเกิดเหตุข้ามพรมแดน ทำให้ภาครัฐสามารถตัดสินใจและตอบคำถามสาธารณชนได้อย่างทันท่วงที

2. ยกระดับเกณฑ์มาตรฐานคุ้มครองสิ่งมีชีวิตทางทะเล: ต่อยอดการวิเคราะห์ด้วยแบบจำลอง ERICA และสร้างค่าสัดส่วนความเข้มข้น (Concentration ratio) เฉพาะชนิดสัตว์ทะเลเศรษฐกิจ (เช่น หอย ปลา หมึก) เพื่อยกระดับงานวิจัยไปสู่การจัดทำเป็นร่าง “มาตรฐานคุ้มครองสัตว์และพืช” ที่สามารถประกาศบังคับใช้ตามกฎหมายได้อย่างเป็นรูปธรรม

3. สร้างและพัฒนาแบบจำลองการบริโภคอาหารทะเลและการสื่อสารความเสี่ยง: พัฒนาระบบประเมินปริมาณรังสีต่อกลุ่มผู้บริโภคอาหารทะเลปริมาณสูง (เช่น ชุมชนประมง) โดยบูรณาการข้อมูลพฤติกรรมการบริโภคจริงเข้ากับหลักการความน่าจะเป็น เพื่อให้ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวง อว. มีตัวเลขทางวิทยาศาสตร์ที่ตรวจสอบได้สำหรับใช้สื่อสารความเสี่ยง และลดความตื่นตระหนกของประชาชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

4. ยุทธศาสตร์ขยายขีดความสามารถและอัปเกรดมาตรฐานห้องปฏิบัติการสากล: ส่งเสริมการลงทุนเชิงยุทธศาสตร์เพื่อขยายชุดการวิเคราะห์นิวไคลด์เพิ่มเติมให้ครอบคลุม คาร์บอน-14 (C-14), ไอโอดีน-129 (I-129) และตะกั่ว-210 (Po-210) ควบคู่ไปกับการผลักดันวิธีวิเคราะห์ให้ได้รับการรับรองมาตรฐาน ISO/IEC 17025 เพื่อยกระดับความน่าเชื่อถือของห้องปฏิบัติการไทยสู่ระดับนานาชาติ

                    บทสรุป สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวง อว. จะยังคงเดินหน้าอย่างไม่หยุดยั้งในการนำวิทยาศาสตร์นิวเคลียร์และรังสีมาใช้เป็นเครื่องมือปกป้องประชาชน เพื่อตอบสนองต่อนโยบายของรัฐบาลในการสร้างสังคมที่ปลอดภัย และรักษาความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศทางทะเลให้ยั่งยืนสืบไป

บทวิเคราะห์และข้อเสนอเชิงนโยบายโดย: นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวง อว.

ขอขอบคุณข้อมูลทางวิชาการและการปฏิบัติงานอย่างทุ่มเทจาก ดร.ยุทธนา ตุ้มน้อย ผู้ริเริ่มและก่อตั้งห้องปฏิบัติการนิเวศวิทยารังสีทางทะเล, ดร.ธวัชชัย อิทธิพูนธนากร ผู้ทบทวนและวิเคราะห์งานวิชาการ รวมถึง “กลุ่มพัฒนาด้านความปลอดภัย” อดีตสังกัด กพม. ทุกท่าน ได้แก่ น.ส.ดรุณวรรณ ชื่อบุพผา, น.ส.วราลี คงเจริญ, น.ส.พิมพ์ชนก นาคช่วย, น.ส.ณัชกานต์ นางแก้ว และ นายชิษณุพงศ์ ขรัวทองเขียว ที่ร่วมกันเก็บตัวอย่าง วิเคราะห์เคมี และรวบรวมข้อมูล เพื่อประโยชน์ของประชาชนและประเทศ อย่างต่อเนื่อง

ขอขอบคุณ International Atomic Energy Agency (IAEA) สำหรับความร่วมมือด้านข้อมูลสากลและมาตรฐานการเปรียบเทียบผลระหว่างห้องปฏิบัติการ (ALPS ILC)

เอกสารอ้างอิง (References)

1. สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ, ห้องปฏิบัติการนิเวศวิทยารังสีทางทะเล. (2567).

2. พระราชบัญญัติพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. 2559 และฉบับที่ 2 พ.ศ. 2562. ราชกิจจานุเบกษา.

3. IAEA. (2024-2026). ALPS treated water review: Interlaboratory Comparison reports.

4. Srilerd, A., Kungskulniti, N., Tumnoi, Y., Charoenca, N. (2024). Radiological risk assessment in the Asian green mussel and Thai seafood consumers. Environment Advances 100487.

บทความนี้เผยแพร่ เว็บไซต์ และ Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ https://www.facebook.com/share/p/19kLzcvuTN/