ถอดบทเรียนยุทธศาสตร์นิวเคลียร์สวีเดน: ยืดอายุโรงไฟฟ้าเดิมสู่ 80 ปี ควบคู่พัฒนา SMR รุ่นใหม่ สู่ข้อเสนอเชิงนโยบายพลังงานคาร์บอนต่ำของประเทศไทย โดย สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.)

                   ราชอาณาจักรสวีเดนถือเป็นหนึ่งในประเทศต้นแบบระดับโลกที่มีโครงสร้างระบบไฟฟ้าปล่อยคาร์บอนต่ำเป็นอันดับต้นๆ ของสหภาพยุโรป ความสำเร็จดังกล่าวเกิดจากการบริหารสัดส่วนพลังงาน (Energy Mix) ที่ทำงานสอดประสานกันอย่างลงตัว โดยใช้พลังน้ำจากเขื่อนช่วยสร้างความยืดหยุ่น ใช้พลังงานลมเพิ่มสัดส่วนพลังงานหมุนเวียน และใช้พลังงานนิวเคลียร์เป็นแหล่งผลิตไฟฟ้าฐาน (Baseload) คาร์บอนต่ำที่จ่ายพลังงานได้อย่างมั่นคงตลอด 24 ชั่วโมง

                   เมื่อเผชิญกับความต้องการพลังงานไฟฟ้าที่เพิ่มสูงขึ้นจากการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจดิจิทัลและอุตสาหกรรมสีเขียว สวีเดนได้ดำเนินยุทธศาสตร์แบบคู่ขนาน (Twin-Track Strategy) ที่น่าจับตามองอย่างยิ่ง คือ การศึกษาเตรียมความพร้อมยืดอายุการเดินเครื่องโรงไฟฟ้านิวเคลียร์เดิมจาก 60 ปี สู่ 80 ปี ควบคู่ไปกับ การเดินหน้าพัฒนาเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์แบบโมดูลาร์ขนาดเล็ก (SMR) รุ่นใหม่

                   สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสีระดับชาติ ขอพาทุกท่านร่วมถอดรหัสเชิงวิศวกรรมความปลอดภัยจากโมเดลของสวีเดน สรุปสาระสำคัญให้เข้าใจง่าย พร้อมทั้งจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อวางรากฐานความมั่นคงทางพลังงานที่ปลอดภัยของประเทศไทย

                  “ถอดรหัสยุทธศาสตร์คู่ขนานของสวีเดน (The Swedish Model)”

                   1. การยืดอายุโรงไฟฟ้าเดิมสู่เป้าหมาย 80 ปี (Project 80NEXT) บริษัท Vattenfall ผู้ผลิตไฟฟ้ารายใหญ่ของสวีเดน ได้ริเริ่มโครงการศึกษาทางเทคนิค “80NEXT” เพื่อประเมินความเป็นไปได้ในการขยายอายุการเดินเครื่องของเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ 5 เครื่อง ณ โรงไฟฟ้า Forsmark และ Ringhals จากกรอบเวลาเดิม 60 ปี ไปสู่ 80 ปี หากผ่านการประเมินความปลอดภัยและการลงทุนปรับปรุงอุปกรณ์ คาดว่าจะสามารถผลิตไฟฟ้าปลอดฟอสซิลได้เพิ่มขึ้นถึง 800 เทราวัตต์-ชั่วโมง (TWh) หรือเทียบเท่าปริมาณการใช้ไฟฟ้าของสวีเดนทั้งประเทศนานถึง 6 ปี ในมุมมองของหน่วยงานกำกับดูแล การยืดอายุโรงไฟฟ้า (Long-Term Operation: LTO) ไม่ใช่การปล่อยให้เดินเครื่องตามยถากรรม แต่คือกระบวนการวิศวกรรมความปลอดภัยขั้นสูงที่ต้องผ่านการประเมินและปรับปรุงโครงสร้างสำคัญ (Ageing Management) เช่น ถังความดันเครื่องปฏิกรณ์ (Reactor Pressure Vessel) ระบบท่อหล่อเย็น และการเปลี่ยนอุปกรณ์ไฟฟ้าและระบบวัดคุม (I&C) ให้ทันสมัยตามมาตรฐานสากล

                   2. การพัฒนา SMR รุ่นใหม่บนพื้นที่โรงไฟฟ้าเดิม (Ringhals SMR Deployment) ในเดือนมิถุนายน 2026 บริษัท Videberg Kraft ได้ประกาศเลือกเทคโนโลยี Rolls-Royce SMR (กำลังผลิต 470 MWe ต่อเครื่อง จำนวน 3 เครื่อง รวม 1,410 MWe) เพื่อเตรียมพัฒนาในพื้นที่คาบสมุทร Värö ใกล้กับโรงไฟฟ้า Ringhals เดิม ซึ่งมีข้อได้เปรียบเชิงโครงสร้าง ทั้งระบบสายส่งไฟฟ้า แหล่งน้ำระบายความร้อน และความคุ้นเคยของชุมชนท้องถิ่น โดยตั้งเป้าหมายเดินเครื่องเชิงพาณิชย์เครื่องแรกในช่วงกลางทศวรรษ 2030

                   “บทเรียนเชิงเปรียบเทียบสำหรับประเทศไทย (PDP 2026 Context)”

                   เมื่อหันกลับมามองบริบทของประเทศไทย ซึ่งอยู่ระหว่างการขับเคลื่อนร่างแผนพัฒนากำลังการผลิตไฟฟ้าของประเทศ (PDP 2026) เพื่อมุ่งสู่ความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutrality) และรองรับการเติบโตของศูนย์ข้อมูลประมวลผล AI การถอดบทเรียนจากสวีเดนชี้ให้เห็นประเด็นสำคัญ ดังนี้:

• พลังงานหมุนเวียนต้องทำงานร่วมกับพลังงานนิวเคลียร์: สวีเดนพิสูจน์แล้วว่า การพึ่งพาเฉพาะพลังงานแสงอาทิตย์หรือพลังงานลมเพียงอย่างเดียว อาจทำให้ระบบไฟฟ้าขาดเสถียรภาพในช่วงที่สภาพอากาศไม่เอื้ออำนวย การมีโรงไฟฟ้านิวเคลียร์เป็นพลังงานไฟฟ้าฐานคาร์บอนต่ำที่เดินเครื่องได้อย่างต่อเนื่อง จึงช่วยให้ระบบโครงข่ายไฟฟ้าแห่งชาติมีความมั่นคงสูงสุด

• การใช้ประโยชน์จากพื้นที่โครงสร้างพื้นฐานเดิม (Brownfield Siting): สวีเดนเลือกพัฒนา SMR ในพื้นที่โรงไฟฟ้า Ringhals เดิม ซึ่งช่วยลดระยะเวลาและต้นทุนในการสร้างระบบสายส่งและแหล่งรับความร้อนใหม่ สำหรับประเทศไทย การพิจารณาพื้นที่โรงไฟฟ้าพลังความร้อนเดิมที่มีระบบสายส่งและแหล่งน้ำรองรับอยู่แล้ว จะช่วยลดความซับซ้อนในการพัฒนาโครงการได้อย่างมีนัยสำคัญ

• การเตรียมพร้อมทางกฎหมายและมาตรฐานความปลอดภัยล่วงหน้า: การพัฒนา SMR รุ่นใหม่ของสวีเดนต้องผ่านการกำกับดูแลที่เข้มงวดจากหน่วยงานความปลอดภัยทางรังสีสวีเดน (SSM) ซึ่งชี้ให้เห็นว่า ประเทศไทยจำเป็นต้องมีกรอบกฎหมาย การอนุญาต และระบบตรวจสอบความปลอดภัยที่พร้อมรองรับเทคโนโลยียุคใหม่ตั้งแต่ระยะแรก

                  “ข้อเสนอเชิงนโยบายต่อประเทศ โดยสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ“

                  เพื่อนำบทเรียนสากลจากสวีเดนมาปรับใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อความมั่นคงทางพลังงานและความปลอดภัยของประชาชนไทย               สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ขอเสนอชุดยุทธศาสตร์เชิงนโยบาย 4 ประการ ดังนี้:

                    1. ยุทธศาสตร์บูรณาการ SMR เข้ากับโครงข่ายพลังงานหมุนเวียน (Clean Grid Integration Strategy)

• กระทรวงพลังงาน การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) และคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) ร่วมกับ ปส. กำหนดแนวทางการบริหารระบบไฟฟ้าที่ผสมผสาน SMR เข้ากับพลังงานหมุนเวียน (พลังงานแสงอาทิตย์ พลังงานลม และโรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับ) โดยกำหนดข้อกำหนดเชิงเทคนิคด้านความยืดหยุ่นในการปรับกำลังผลิต (Load-following Capability) ของ SMR ให้สามารถรองรับความผันผวนของพลังงานหมุนเวียนได้อย่างปลอดภัย

                    2. ยุทธศาสตร์ประเมินพื้นที่โรงไฟฟ้าเดิมเพื่อรองรับ SMR (Brownfield Repurposing Policy)

• ศึกษานำร่องการคัดเลือกสถานที่ตั้ง SMR โดยพิจารณาพื้นที่โรงไฟฟ้าฟอสซิลเดิมที่มีแผนปลดระวาง ซึ่งมีความพร้อมด้านระบบโครงข่ายสายส่งไฟฟ้า แหล่งน้ำระบายความร้อน และเส้นทางคมนาคมขนส่งชิ้นส่วนโมดูลาร์ เพื่อลดภาระการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานใหม่ และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชน

                    3. ยุทธศาสตร์พัฒนากรอบกำกับดูแลความปลอดภัยสำหรับเทคโนโลยี SMR ขั้นสูง (Advanced SMR Licensing Framework)

• ปส. เร่งพัฒนากฎหมายลำดับรองและระเบียบปฏิบัติการประเมินความปลอดภัยแบบล่วงหน้า (Vendor Design Review: VDR) สำหรับเทคโนโลยี SMR ขนาดกลาง-ใหญ่ (เช่น เทคโนโลยี 300–470 MWe) โดยอ้างอิงมาตรฐานความปลอดภัยสากลของ IAEA และความร่วมมือทวิภาคีกับหน่วยงานกำกับดูแลชั้นนำ เช่น สวีเดน (SSM) สหราชอาณาจักร (ONR) และสหรัฐอเมริกา (US NRC)

                    4. ยุทธศาสตร์สร้างความรู้ความเข้าใจและการมีส่วนร่วมของสาธารณชน (Public Literacy & Stakeholder Engagement)

• ปส. ได้ดำเนินการจัดตั้งกลไกการสื่อสารวิทยาศาสตร์นิวเคลียร์เชิงรุก โดยถอดบทเรียนการมีส่วนร่วมของชุมชนรอบโรงไฟฟ้า Ringhals และ Forsmark มาปรับใช้ในไทย เพื่อให้ข้อมูลเชิงประจักษ์แก่ประชาชนเกี่ยวกับมาตรฐานความปลอดภัย ระบบป้องกันเชิงรับ (Passive Safety) และประโยชน์ด้านสิ่งแวดล้อม สร้างความโปร่งใสและความเชื่อมั่นตั้งแต่ระยะเริ่มแรกของแผน PDP

บทสรุป

                    ก้าวย่างของสวีเดนแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่า “ความมั่นคงทางพลังงานและการดูแลสิ่งแวดล้อมสามารถดำเนินไปด้วยกันได้” การวางแผนพลังงานระยะยาวที่มองการณ์ไกล ทั้งการดูแลโครงสร้างพื้นฐานเดิมและการเปิดรับนวัตกรรม SMR รุ่นใหม่ ล้วนต้องตั้งอยู่บนรากฐานของความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ที่เข้มงวด สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ มีความพร้อมที่จะทำหน้าที่เป็นหลักประกันความปลอดภัย วางกรอบการกำกับดูแลที่ทันสมัย โปร่งใส เพื่อสนับสนุนให้ประเทศไทยก้าวสู่ยุคพลังงานสะอาดได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน

บทความและข้อเสนอเชิงนโยบายโดย: นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)

ขอขอบคุณข้อมูลขอบคุณข้อมูลจาก Nuclear Engineering, Chulalongkorn University…ขอบคุณข้อมูลจาก IAEA ขอบคุณข้อมูลทางวิชาการและกรณีศึกษาจาก และ Vattenfall, Rolls-Royce SMR, Swedish Radiation Safety Authority (SSM) และทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA)

เอกสารอ้างอิงและแหล่งข้อมูลเชิงประจักษ์ (References)

1. Vattenfall AB. (2024–2026). 80NEXT Technical Feasibility Program: Long-Term Operation (LTO) Assessment for Forsmark and Ringhals Nuclear Power Plants. Stockholm, Sweden.

2. Rolls-Royce SMR & Videberg Kraft. (2026, June 15). Strategic Selection of Rolls-Royce SMR Technology for New Nuclear Deployment at the Värö Peninsula (Ringhals), Sweden. Technical Project Dossier.

3. International Atomic Energy Agency (IAEA). (2024–2025). Safety Aspects of Long Term Operation of Water Cooled Reactors (IAEA Safety Reports Series) & Status of Small Modular Reactor Technology Development. Vienna, Austria.

4. Office of Atoms for Peace (OAP). (2026). Strategic Regulatory Guidelines for SMR Technology Integration and Brownfield Nuclear Site Evaluation under Thailand’s PDP 2026. Ministry of Higher Education, Science, Research and Innovation, Thailand.

บทความนี้เผยแพร่ เว็บไซต์ และ Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ https://www.facebook.com/share/p/1Deu2uQVCU/