เมื่อเทคโนโลยีเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็ก (Small Modular Reactor: SMR) ได้รับความสนใจในฐานะทางเลือกพลังงานสะอาด หลายคนอาจตั้งสมมติฐานว่า “ด้วยขนาดที่เล็กกว่า SMR จึงสามารถสร้างที่ไหนก็ได้”
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักในการกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสีของประเทศไทย เราขอยืนยันว่า “การเลือกพื้นที่ตั้ง (Siting) ยังคงเป็นขั้นตอนที่ต้องมีความรัดกุมสูงสุด และต้องเป็นไปตามมาตรฐานความปลอดภัยระดับสากล”
เพื่อทำความเข้าใจกระบวนการนี้ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ขอนำเสนอกรณีศึกษาจากรายงาน SMR Siting Technical Screening Study: Phase 1 (สิงหาคม 2024) ของรัฐเนแบรสกา สหรัฐอเมริกา ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความเข้มงวดในการคัดกรองพื้นที่ตั้งเบื้องต้น ที่สอดคล้องกับหลักการกำกับดูแลความปลอดภัยสากล
กระบวนการคัดกรองพื้นที่: จากการมองภาพกว้างสู่การวิเคราะห์เชิงลึก
การศึกษาในเนแบรสกาแบ่งการทำงานออกเป็น 3 ขั้นตอน ซึ่งเป็นแนวทางที่หน่วยงานกำกับดูแลทั่วโลกให้ความสำคัญ:
1. การคัดพื้นที่ที่มีข้อจำกัดออก (Exclusion Criteria) ขั้นตอนนี้อ้างอิงเกณฑ์จากหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัย (อย่างเช่น U.S. NRC) เพื่อปัดตกพื้นที่ที่มีความเสี่ยง หรือมีความเปราะบาง โดยพิจารณาจาก:
• ความปลอดภัยของชุมชน: ความหนาแน่นของประชากร และเส้นทางการแพร่กระจายของสารกัมมันตรังสีหากเกิดเหตุฉุกเฉิน
• ภัยพิบัติทางธรรมชาติ: รอยเลื่อนแผ่นดินไหว สภาพทางธรณีวิทยา และพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมหรือสภาพอากาศรุนแรง
• สิ่งแวดล้อมและสาธารณูปโภค: แหล่งน้ำสำคัญ พื้นที่อนุรักษ์ และระยะห่างจากสนามบินหรือโรงงานอันตราย
2. การใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS Screening) ข้อมูลเชิงพื้นที่ถูกนำมาซ้อนทับกันเพื่อประเมินความเหมาะสม ไม่ว่าจะเป็น แหล่งโบราณคดี พื้นที่ชุ่มน้ำ (Wetlands) โครงสร้างพื้นฐานทางวิศวกรรม ไปจนถึงระบบโครงข่ายไฟฟ้า (Grid) ในขั้นตอนนี้ เนแบรสกาสามารถคัดกรองจนเหลือ 32 ชุมชนที่มีศักยภาพเบื้องต้น
3. การประเมินด้วยเมทริกซ์การตัดสินใจเชิงปริมาณ (Quantitative Decision Matrix) นอกเหนือจาก Nuclear Safety (ความปลอดภัยทางนิวเคลียร์) ซึ่งเป็นเกณฑ์ชี้ขาด (Go/No-go) แล้ว การประเมินความเหมาะสมยังต้องให้คะแนนปัจจัยอื่นร่วมด้วย ได้แก่:
• ระบบส่งไฟฟ้า (25%)
• ศักยภาพในการพัฒนาพื้นที่ (25%)
• ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม (18%)
• สุขภาพและความปลอดภัย (15%)
• การขอใบอนุญาต (10%)
• แหล่งน้ำ (7%)
• การใช้พื้นที่โรงไฟฟ้าเดิม: ข้อได้เปรียบที่ต้องมาพร้อมการประเมินใหม่
รายงานพบว่า พื้นที่ที่มีโรงไฟฟ้าหรือโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานอยู่แล้ว มักได้รับคะแนนสูง เนื่องจากมีความพร้อมด้านระบบส่งไฟฟ้า แหล่งน้ำ และระบบเชื่อมต่อโครงข่าย
อย่างไรก็ตาม ในมุมมองของการกำกับดูแล แม้จะเป็นพื้นที่โรงไฟฟ้าเดิม การจะนำ SMR ไปติดตั้ง จะต้องถูกประเมินความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ใหม่ทั้งหมด (Re-evaluation) ตามกฎหมายและมาตรฐานของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) โดยไม่มีข้อยกเว้น
การลงพื้นที่จริง: ขั้นตอนสำคัญที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
การศึกษา Phase 1 ข้างต้นเป็นเพียงการวิเคราะห์ข้อมูลบนกระดาษ (Desktop Screening) ก่อนที่หน่วยงานกำกับดูแลจะพิจารณาออกใบอนุญาตได้ ผู้พัฒนาโครงการจะต้องดำเนินการศึกษาเชิงลึกเพิ่มเติม ได้แก่:
• การเจาะสำรวจทางธรณีเทคนิคอย่างละเอียด (Geotechnical Investigation)
• การทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (EHIA)
• การประเมินแผนฉุกเฉินทางนิวเคลียร์และรังสี
• การรับฟังความคิดเห็นและสร้างการมีส่วนร่วมกับชุมชน ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของความโปร่งใส
บริบทของประเทศไทย และบทบาทของ ปส. กรณีศึกษาจากเนแบรสกาตอกย้ำให้เห็นว่า ขนาดที่เล็กลงของ SMR ไม่ได้แปลว่ามาตรฐานความปลอดภัยจะลดลงตามไปด้วย การพิจารณาพื้นที่ต้องบูรณาการทั้ง ความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ (Nuclear Safety) สิ่งแวดล้อม แหล่งน้ำ ชุมชน และข้อกำหนดทางกฎหมาย
สำหรับประเทศไทย ในขณะที่หน่วยงานด้านนโยบายและวิจัยกำลังศึกษาความเหมาะสมของเทคโนโลยี สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ได้เตรียมความพร้อมทางด้านกฎหมายและกฎระเบียบ (Regulatory Framework) อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้มั่นใจว่า หากประเทศไทยมีการตัดสินใจนำเทคโนโลยี SMR มาใช้ในอนาคต:
“ทุกขั้นตอนตั้งแต่การเลือกสถานที่ การก่อสร้าง ไปจนถึงการเดินเครื่อง จะต้องอยู่ภายใต้การกำกับดูแลที่รัดกุม โปร่งใส และยึดถือความปลอดภัยของประชาชนและสิ่งแวดล้อมเป็นที่ตั้งสูงสุด”
นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
บทความนี้เผยแพร่ เว็บไซต์ www.oap.go.th และ Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ https://www.facebook.com/share/p/1K19pVxET1/?mibextid=wwXIfr
ขอบคุณข้อมูลจาก Nuclear Engineering, Chulalongkorn University…https://www.facebook.com/share/p/196n1ukQ59/?mibextid=wwXIfr
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)
เผยแพร่โดย : กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ สำนักงานเลขานุการกรม เบอร์โทรศัพท์ภายใน 1110 , 1120
