เมื่อกล่าวถึง “พลังงานนิวเคลียร์” ภาพจำของหลายท่านคงหนีไม่พ้นโรงไฟฟ้าขนาดใหญ่โตที่ผลิตไฟฟ้าได้หลายพันเมกะวัตต์ แต่ด้วยบริบทของโลกเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว
นวัตกรรมนิวเคลียร์ได้ถูกย่อส่วนลงมาเพื่อตอบโจทย์การใช้งานที่ยืดหยุ่นมากขึ้น เทคโนโลยีที่กำลังเป็นที่จับตามองในขณะนี้คือ “Microreactor” (เครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดจิ๋ว) ซึ่งเป็นกลุ่มเทคโนโลยีที่ต่อยอดมาจาก Small Modular Reactor (SMR)
จากรายงานล่าสุดของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ในหัวข้อ Microreactors: Advances in Technology Development ที่เผยแพร่เมื่อเดือนกันยายน 2026 ที่ผ่านมา ได้สะท้อนให้เห็นถึงพัฒนาการอย่างก้าวกระโดด ในฐานะ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ซึ่งเป็นหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสีของประเทศไทย เราได้ติดตามเทคโนโลยีนี้อย่างใกล้ชิด และขอนำเสนอข้อมูลในมิติที่ครอบคลุม ทั้งด้านเทคโนโลยี และการพิทักษ์ความปลอดภัยครับ
ซึ่งเป็นหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสีของประเทศไทย เราได้ติดตามเทคโนโลยีนี้อย่างใกล้ชิด และขอนำเสนอข้อมูลในมิติที่ครอบคลุม ทั้งด้านเทคโนโลยี และการพิทักษ์ความปลอดภัยครับ 1. จิ๋วแต่แจ๋ว: Microreactor เล็กแค่ไหนและดียังไง? ตามนิยามในรายงานของ IAEA เครื่องปฏิกรณ์แบบ Microreactor มักจะมีกำลังผลิตความร้อนต่ำกว่า 30 เมกะวัตต์ความร้อน (MWth) หรือผลิตไฟฟ้าได้ประมาณ 10 เมกะวัตต์ไฟฟ้า (MWe)
จุดเด่นสำคัญที่ ปส. ให้ความสนใจคือ “ความคล่องตัว” เทคโนโลยีนี้ถูกออกแบบให้สามารถประกอบสำเร็จรูปจากโรงงาน ขนส่งได้ง่าย ติดตั้งรวดเร็ว และสามารถเดินเครื่องต่อเนื่องได้ยาวนานโดยไม่ต้องเปลี่ยนเชื้อเพลิงบ่อยครั้ง ทำให้เหมาะกับพื้นที่ห่างไกล ชุมชนบนเกาะ หรือเหมืองแร่ที่สายส่งไฟฟ้าหลักเข้าไม่ถึง
2. หลากหลายเทคโนโลยี ภายใต้การประเมินความปลอดภัย Microreactor ไม่ได้มีเพียงรูปแบบเดียว แต่มีการพัฒนาถึง 24 แนวคิดการออกแบบที่ใช้สารหล่อเย็นและเชื้อเพลิงต่างกัน ซึ่ง ปส. จะต้องศึกษาเพื่อเตรียมความพร้อมในการประเมินความปลอดภัย ได้แก่:
• เครื่องปฏิกรณ์ระบายความร้อนด้วยน้ำ (WCR): ต่อยอดมาจากเทคโนโลยีปัจจุบันที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย
• เครื่องปฏิกรณ์ระบายความร้อนด้วยก๊าซ (HTGR): ทำงานที่อุณหภูมิสูงกว่า 650°C เหมาะสำหรับภาคอุตสาหกรรม และมักใช้เชื้อเพลิงแบบกักเก็บรังสีสูง (TRISO)
• เครื่องปฏิกรณ์ระบายความร้อนด้วยโลหะเหลว และเกลือหลอมเหลว (MSR): เทคโนโลยีขั้นสูงที่ใช้วัสดุใหม่ๆ ในการนำพาความร้อน
• เครื่องปฏิกรณ์แบบท่อความร้อน (Heat Pipe Reactor): ถ่ายเทความร้อนผ่านการระเหยและควบแน่นในท่อปิดสนิท โดยไม่ต้องใช้ปั๊ม (เช่น รุ่น eVinci หรือ MoveluX) ซึ่งช่วยลดความซับซ้อนของระบบเครื่องกล
3. ตอบโจทย์พลังงานยุคใหม่: จาก Data Center สู่ห้วงอวกาศ นอกจากพื้นที่ห่างไกลแล้ว Microreactor ยังถูกมองว่าเป็นทางออกของ Data Center และระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่ต้องการไฟฟ้าที่เสถียรและต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมง
นอกจากนี้ ความร้อนที่ผลิตได้ยังสามารถนำไปใช้ในโรงงานอุตสาหกรรม กลั่นน้ำทะเล หรือแม้แต่ใช้ในภารกิจสำรวจอวกาศของ NASA (โครงการ KRUSTY) ได้อีกด้วย
4. มุมมองด้านความปลอดภัย (Safety & Security) จาก ปส. แม้เครื่องจะเล็กลง แต่ “มาตรฐานความปลอดภัยต้องไม่เล็กลงตาม” Microreactor ถูกออกแบบโดยเน้นหลักการ:
• ความปลอดภัยเชิงรับ (Passive Safety): พึ่งพากลไกธรรมชาติ เช่น แรงโน้มถ่วงและการไหลเวียนความร้อน โดยไม่ต้องอาศัยไฟฟ้าภายนอกเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน
• ความปลอดภัยโดยธรรมชาติ (Inherent Safety): ปฏิกิริยาฟิชชันจะลดลงเองเมื่ออุณหภูมิสูงเกินไป
อย่างไรก็ตาม ปส. ขอย้ำว่า ความเสี่ยงไม่ได้หายไปทั้งหมด การนำมาใช้จริงจะต้องผ่านการประเมินอย่างเข้มงวด ทั้งการกำหนดเขตวางแผนฉุกเฉิน การป้องกันการโจมตีทางไซเบอร์ (Cyber Security) และมาตรการป้องกันการก่อวินาศกรรมทางนิวเคลียร์ เพื่อให้มั่นใจ 100% ว่าประชาชนและสิ่งแวดล้อมจะปลอดภัย
5. ความท้าทายเรื่อง “เชื้อเพลิง” และ “การจัดการกากนิวเคลียร์” การออกแบบกว่า 17 แบบจาก 24 แบบในรายงาน IAEA เลือกใช้เชื้อเพลิงแบบ HALEU (ยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงขึ้นแต่ไม่เกิน 20%) ซึ่งมีประสิทธิภาพสูงกว่าเชื้อเพลิงโรงไฟฟ้าทั่วไป
สำหรับ ปส. ประเด็นนี้คือความท้าทายสำคัญด้านการกำกับดูแล ตั้งแต่กระบวนการขนส่งเชื้อเพลิง การทำบัญชีควบคุมวัสดุนิวเคลียร์ ไปจนถึงการจัดการเชื้อเพลิงใช้แล้ว (Spent Fuel) นอกจากนี้ ต้นทุนรวมของโครงการอาจไม่ได้ถูกกว่าเสมอไปเมื่อเทียบสัดส่วนต่อหน่วยไฟฟ้า ดังนั้นข้อพิจารณาทางเศรษฐศาสตร์จึงต้องนำมาคำนวณร่วมด้วย
บทสรุป Microreactor คือก้าวใหม่ของนวัตกรรมพลังงานแห่งอนาคตที่น่าจับตามอง สำหรับประเทศไทย การติดตามเทคโนโลยีเหล่านี้ตามแนวทางของ IAEA ในปี 2026 ถือเป็นก้าวสำคัญที่ช่วยให้ประเทศมีข้อมูลประกอบการตัดสินใจด้านยุทธศาสตร์พลังงาน
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ จะยังคงทำหน้าที่เป็นเสาหลักในการศึกษา วิจัย และพัฒนากฎระเบียบข้อบังคับ เพื่อเตรียมความพร้อมของประเทศให้ก้าวทันเทคโนโลยี ควบคู่ไปกับการพิทักษ์ความปลอดภัยทางรังสีระดับสูงสุดให้แก่คนไทยทุกคนครับ
บทความนี้เขียนโดย…
นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
ขอบคุณข้อมูลจาก Nuclear Engineering, Chulalongkorn University…
บทความนี้เผยแพร่บน Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ https://www.facebook.com/share/p/1DpoTALW2s/?mibextid=wwXIfr
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)
เผยแพร่โดย : กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ สำนักงานเลขานุการกรม เบอร์โทรศัพท์ภายใน 1110 , 1120
